MHH VIETNAM - GIẢI PHÁP AN TOÀN ĐIỆN HÀNG ĐẦU VIỆT NAM
Aptomat chống giật là gì? CB, cầu dao chống giật có khác nhau không
Aptomat chống giật, CB chống giật, cầu dao chống giật, aptomat chống rò, CB chống rò – năm cái tên, và câu hỏi đầu tiên của hầu hết mọi người là: chúng có phải một thứ không? Câu trả lời ngắn: đúng, về cơ bản là một. Bài này giải thích vì sao lại lắm tên như vậy, thiết bị đó thật sự làm được gì, và quan trọng hơn – nó không làm được gì.
Nội dung bài viết
Năm cái tên đó có phải một thứ không?
Về cơ bản là một. Khác nhau chỉ ở thói quen gọi tên:
| Cách gọi | Từ đâu ra | Ai hay dùng |
|---|---|---|
| Aptomat | Từ "автомат" tiếng Nga, vào Việt Nam từ thời thiết bị Liên Xô | Người dân, thợ điện dân dụng – phổ biến nhất |
| CB | Viết tắt của Circuit Breaker | Dân kỹ thuật, tài liệu, bản vẽ |
| Cầu dao | Tên cũ, vốn chỉ loại gạt tay đời trước | Người lớn tuổi, miền Bắc |
| Át / "át tô mát" | Nói tắt của aptomat | Cách gọi ngoài chợ điện |
Còn "chống giật" và "chống rò" cũng là một chức năng, gọi theo hai góc nhìn: chống rò là nói về cái thiết bị phát hiện (dòng rò), chống giật là nói về kết quả mong muốn (người không bị giật).
Chỗ cần phân biệt thật sự không nằm ở tên gọi, mà ở ba loại dưới đây – đây mới là thứ quyết định bạn mua đúng hay sai:
| Ký hiệu | Tên đầy đủ | Làm gì |
|---|---|---|
| MCB | Aptomat thường | Chỉ cắt khi quá tải và ngắn mạch. Không chống giật, dù nhiều người tưởng có |
| RCCB / ELCB | Át chống giật thuần | Chỉ phát hiện dòng rò rồi ngắt. Không chống quá tải – phải lắp kèm MCB |
| RCBO | Át chống giật kèm chống quá tải | Gộp cả hai. Đây là loại nên dùng cho từng nhánh trong nhà |
👉 Rất nhiều người mua nhầm MCB rồi tưởng nhà mình đã có chống giật. Cách kiểm nhanh: thiết bị chống giật luôn có nút Test (thường màu vàng hoặc xanh). Không có nút Test thì đó là aptomat thường.
Aptomat chống giật là gì và làm được gì
Nguyên tắc làm việc đơn giản: bình thường dòng điện đi vào nhà bằng dây nóng và về bằng dây nguội, hai dòng bằng nhau. Khi có rò điện, một phần dòng thoát ra ngoài – hai dòng không còn bằng nhau nữa. Thiết bị phát hiện chênh lệch đó và ngắt mạch.
Nó làm được:
- Ngắt điện khi phát hiện dòng rò vượt ngưỡng cài đặt (thường 15 mA hoặc 30 mA)
- Với loại RCBO: cắt thêm khi quá tải và ngắn mạch
- Giảm nguy cơ điện giật khi ai đó chạm phải thiết bị đang rò
- Giảm nguy cơ chập cháy do dòng rò phát nhiệt lâu ngày
Đây là thiết bị tốt, giá rẻ, và nhà nào cũng nên có. Phần dưới không nhằm chê nó – chỉ nói rõ ranh giới của nó.
Bốn việc aptomat chống giật KHÔNG làm được
Đây là phần ít được nói tới nhất khi bán hàng, nhưng lại là phần bạn cần biết nhất.
1. Nó ngắt SAU khi dòng rò đã xuất hiện
Cơ chế là phát hiện rồi mới ngắt. Nghĩa là dòng điện phải chạy qua người bạn trước, thiết bị mới nhận ra. Nó ngắt rất nhanh, nhưng vẫn là sau.
2. Rò dưới ngưỡng thì nó im lặng
Át 30 mA chỉ nhảy khi dòng rò vượt 30 mA – đây cũng là lý do rò điện âm tường hay bị bỏ sót. Rò 20 mA thì nó không nhảy – mà mức đó vẫn đủ gây nguy hiểm với người yếu tim, trẻ nhỏ, hoặc người đang đứng nền ướt. Và nó cũng vẫn tốn tiền điện đều đặn.
3. Nó không quan tâm điện áp
Điện áp vọt lên hay tụt sâu – át chống giật không phản ứng. Đây là lý do mất điện rồi có lại đột ngột vẫn làm hỏng tủ lạnh, điều hoà, bo mạch dù nhà có át chống giật.
4. Nó không xử lý thiết bị bị ngâm nước và sét lan truyền
Hai tình huống này nằm ngoài thiết kế của nó.
| Tình huống | Aptomat thường (MCB) | Át chống giật (RCBO) |
|---|---|---|
| Dây quá tải, hai dây chạm nhau | ✔ | ✔ |
| Có dòng rò vượt ngưỡng | ✘ | ✔ |
| Rò dưới ngưỡng cài đặt | ✘ | ✘ |
| Điện áp lên quá cao hoặc tụt quá thấp | ✘ | ✘ |
| Thiết bị điện bị ngâm nước | ✘ | ✘ |
| Sét lan truyền theo đường dây | ✘ | ✘ |
Muốn tra tiêu chuẩn gốc về khí cụ điện hạ áp, xem cổng Tiêu chuẩn Quốc gia TCVN, hoặc hướng dẫn dùng điện an toàn của Tập đoàn Điện lực Việt Nam.
Đọc mã trên mặt thiết bị
Trên mặt aptomat chống giật thường có mấy con số. Đọc được chúng là bạn tự biết nhà mình đang dùng loại gì:
| Ký hiệu | Nghĩa là gì |
|---|---|
| C32, C63 | Dòng định mức 32A, 63A. Chữ C là đặc tính cắt, dùng phổ biến cho nhà ở |
| 30mA, 15mA | Ngưỡng dòng rò – vượt mức này thì ngắt. Càng nhỏ càng nhạy |
| 2P, 1P+N | Số cực. Aptomat tổng nhà 1 pha nên dùng 2 cực |
| 6kA, 4.5kA | Khả năng cắt ngắn mạch. Nhà ở 4.5kA trở lên là đủ |
| Nút TEST | Có nút này mới là thiết bị chống giật |
Chọn bao nhiêu A và bao nhiêu mA
Số A tính theo tải: lấy tổng oát chia 220 rồi chọn mức cao hơn liền kề. Bảng tra đầy đủ ở bài aptomat 30A chịu tải bao nhiêu W. Và nhớ nguyên tắc: aptomat phải nhỏ hơn khả năng chịu của dây – xem chọn tiết diện dây điện.
Số mA chọn theo vị trí:
| Vị trí | Ngưỡng nên dùng | Vì sao |
|---|---|---|
| Nhánh phòng tắm, bình nóng lạnh | 15 mA | Người ướt, nền ướt – cần nhạy hơn |
| Nhánh ổ cắm, bếp, máy giặt | 30 mA | Mức tiêu chuẩn cho nhà ở |
| Aptomat tổng cả nhà | 100–300 mA | Đặt 30 mA ở tổng thì hay nhảy oan vì dòng rò tự nhiên của nhiều thiết bị cộng lại |
Năm sai lầm hay gặp
- Tưởng aptomat thường là chống giật. Không có nút Test thì không phải. Đây là hiểu nhầm phổ biến nhất.
- Lắp một cái ở tổng rồi thôi. Một sự cố ở bất kỳ đâu làm mất điện cả nhà, và rất khó dò. Nên có thêm ở từng nhánh.
- Không bao giờ bấm nút Test. Thiết bị chống giật cũng hỏng, và nó hỏng im lặng. Bấm Test mỗi tháng – mất 5 giây.
- Át nhảy thì cứ gạt lại. Nó nhảy vì phát hiện dòng rò thật. Gạt lại là bỏ qua cảnh báo – xem aptomat nhảy liên tục là dấu hiệu gì.
- Bỏ qua tiếp địa vì đã có chống giật. Hai thứ làm hai việc khác nhau – xem tiếp địa và chống giật khác nhau thế nào.
Thêm lớp bảo vệ nữa: JMHH và JPMHH
Bốn việc ở phần trên mà aptomat chống giật không làm được – ngắt chỉ sau khi dòng rò đã qua người, bỏ sót rò dưới ngưỡng, không quan tâm điện áp, không xử lý thiết bị ngâm nước – là lý do có nhóm thiết bị lắp thêm ở đầu nguồn.
MHHVIETNAM có hai mã dùng cho hộ gia đình điện 1 pha, và chúng khác nhau ở một điểm rất cụ thể chứ không phải "đắt hơn thì tốt hơn":
JMHH và JPMHH khác nhau ở đâu
| Lớp bảo vệ | Aptomat / CB thường | Át chống giật (RCBO) | JMHH | JPMHH |
|---|---|---|---|---|
| Bảo vệ quá tải | ✔ | ✔ | ✔ | ✔ |
| Bảo vệ ngắn mạch | ✔ | ✔ | ✘ | ✔ |
| Ngắt khi có dòng rò | ✘ | ✔ | ✘ | ✔ |
| Chạm dây điện trong môi trường cách ly thì không bị giật | ✘ | ✘ | ✔ | ✔ |
| Khi KHÔNG ở môi trường cách ly: ngắt nguồn trong khoảng 0,1 giây | ✘ | ✘ | ✘ | ✔ |
| Cảnh báo khi có điện rò ra môi trường | ✘ | ✘ | ✘ | ✔ |
| Bảo vệ khi thiết bị điện bị ngâm nước | ✘ | ✘ | ✔ | ✔ |
| Bảo vệ khi điện áp lên quá cao hoặc tụt quá thấp | ✘ | ✘ | ✘ | ✔ |
Bảng lập theo tính năng công bố trong catalog sản phẩm. Aptomat và át chống giật ghi theo chức năng phổ biến của nhóm thiết bị đó.
Đọc bảng này cho đúng
Dòng quan trọng nhất là dòng thứ 5. Cả JMHH và JPMHH đều cho kết quả "chạm dây điện không bị giật" trong môi trường cách ly – nghĩa là bạn đi dép, sàn nhà lát gỗ hoặc nhựa, không tiếp xúc trực tiếp nền đất.
Nhưng đời sống không phải lúc nào cũng vậy. Trẻ con chạy chân trần. Người lớn ra sân ướt. Nhà tầng trệt nền ẩm. Đó là tình huống không cách ly – và chỉ JPMHH mới có thêm lớp xử lý cho tình huống đó: phát hiện dòng rò rồi ngắt nguồn trong khoảng 0,1 giây.
Ba dòng cuối bảng cũng đáng chú ý, vì đây là những tình huống mà aptomat và át chống giật đều không được thiết kế để xử lý: thiết bị bị ngâm nước, và điện áp lên quá cao hoặc tụt quá thấp.
Vậy nên chọn mã nào?
| Nhà bạn | Gợi ý |
|---|---|
| Căn hộ, nhà phố bình thường. Sàn gạch khô, cả nhà đi dép trong nhà | JMHH – đây là mức đa số người mua chọn |
| Có trẻ nhỏ hay chạy chân trần | JPMHH – vì trẻ thường ở đúng tình huống "không cách ly" |
| Nhà có sân, tầng trệt nền ẩm, hay bị nồm | JPMHH |
| Khu vực điện chập chờn, hay mất điện đột ngột | JPMHH – có lớp bảo vệ trên/dưới điện áp |
| Nhà cho thuê, homestay – không kiểm soát được cách khách dùng | JPMHH |
| Nhà xưởng, biệt thự dùng điện 3 pha | Bản 3 pha – không lắp bản 1 pha được |
Nói rõ giới hạn
Thiết bị hỗ trợ giảm thiểu nguy cơ điện giật và chập cháy. Nó không phải lắp vào là hết lo, và chúng tôi không nói vậy.
- Câu "chạm dây không bị giật" chỉ đúng trong môi trường cách ly. Ngoài điều kiện đó, thiết bị chuyển sang cơ chế phát hiện dòng rò và ngắt nhanh – giảm nguy cơ, chứ không phải bạn miễn nhiễm với điện.
- Thiết bị lắp sau aptomat tổng, là thêm một lớp, không thay aptomat. Các nhánh trong nhà vẫn cần aptomat riêng.
- Lắp trên hệ thống dây đã mục, đấu nối chắp vá thì nên sửa dây trước. Thiết bị tốt không chữa được gốc rễ đó.
- Nhấn nút Test mỗi tháng một lần. Thiết bị bảo vệ hỏng im lặng – không kiểm thì bạn vẫn tưởng mình đang được bảo vệ.
Ba thứ kiểm chứng được trước khi mua
- Bảo hành 36 tháng, 1 đổi 1. Lỗi kỹ thuật thì đổi máy mới, không phải chờ sửa. Kích hoạt tại Kiểm tra bảo hành – đây cũng là cách tra xem hàng bạn cầm có phải hàng chính hãng.
- Bảo hiểm MIC suốt vòng đời sản phẩm. Gọi tổng đài MIC 1900 558 891 hỏi trước khi mua – chúng tôi để số công khai chính vì muốn bạn gọi kiểm chứng.
- Kiểm định tại Trung tâm Thí nghiệm điện Hà Nội I, đơn vị độc lập. Giấy đăng công khai tại mục Chứng nhận.
Muốn xem đầy đủ các nhóm thiết bị chống giật đang có trên thị trường, đọc bài thiết bị chống giật có mấy loại. Còn muốn biết cả căn nhà nên có những gì, xem thiết bị an toàn điện cho gia đình.
Câu hỏi thường gặp
Aptomat chống giật và CB chống giật có khác nhau không?
Không. Cùng một thiết bị, chỉ khác cách gọi – "aptomat" là tên quen miệng, "CB" là viết tắt của Circuit Breaker mà dân kỹ thuật dùng.
Cầu dao chống giật có phải aptomat chống giật không?
Ngày nay khi nói "cầu dao chống giật" người ta cũng đang nói về cùng thiết bị đó. "Cầu dao" vốn là tên của loại gạt tay đời cũ, giờ dùng lẫn.
Aptomat chống rò và aptomat chống giật khác gì nhau?
Một thứ. "Chống rò" nói về cái thiết bị phát hiện, "chống giật" nói về kết quả mong muốn.
Làm sao biết nhà tôi đang dùng aptomat thường hay chống giật?
Nhìn có nút TEST không. Có nút Test là thiết bị chống giật. Không có thì là aptomat thường, chỉ chống quá tải và ngắn mạch.
Nên chọn 15 mA hay 30 mA?
Nhánh phòng tắm và bình nóng lạnh dùng 15 mA. Nhánh thường dùng 30 mA. Aptomat tổng dùng 100–300 mA để đỡ nhảy oan.
Át chống giật nhà tôi hay nhảy, có phải hỏng không?
Thường không phải hỏng – nó đang phát hiện dòng rò thật. Hay nhảy khi trời nồm thì nhiều khả năng có chỗ cách điện đã yếu.
Có át chống giật rồi thì có bị điện giật nữa không?
Vẫn có thể, trong hai trường hợp: dòng rò dưới ngưỡng cài đặt của át, và khoảnh khắc trước khi nó kịp ngắt. Nó giảm nguy cơ chứ không loại bỏ nguy cơ.
RCCB, ELCB, RCBO nên chọn loại nào?
RCBO tiện nhất cho nhà ở vì gộp cả chống giật và chống quá tải trong một thiết bị, đỡ tốn chỗ trong tủ.
Bao lâu nên thay aptomat chống giật?
Không có mốc cố định. Quan trọng là bấm Test hằng tháng. Bấm mà không ngắt, hoặc thấy nóng, đen, có mùi khét thì thay ngay.
Kết
- Aptomat, CB, cầu dao chống giật, chống rò – là một thứ. Đừng để tên gọi làm bạn rối.
- Chỗ cần phân biệt là MCB / RCCB / RCBO. Không có nút Test thì không phải thiết bị chống giật.
- Nó ngắt sau khi dòng rò đã xuất hiện, bỏ sót rò dưới ngưỡng, và không xử lý điện áp bất thường hay thiết bị ngâm nước.
- Bấm nút Test mỗi tháng. Đây là việc quan trọng nhất trong cả bài.
Không chắc nhà mình đang dùng loại gì hay nên lắp thêm gì? Nhắn cho chúng tôi số A ghi trên aptomat tổng và nhà 1 pha hay 3 pha – trả lời trong một tin, không hỏi vòng vo.
Hotline / Zalo: 0394 121 268
MHHVIETNAM – Ngăn điện giật – Chặn cháy lan; Điện an toàn, nhà bình an.
