MHH VIETNAM - GIẢI PHÁP AN TOÀN ĐIỆN HÀNG ĐẦU VIỆT NAM
Điện mất rồi có lại đột ngột làm hỏng máy: vì sao và cách phòng
Mất điện rồi có lại chỉ trong một hai giây – nghe như chuyện nhỏ. Nhưng với nhà xưởng, đó là lúc tủ lạnh công nghiệp, máy nén, biến tần và bo mạch điều khiển hỏng nhiều nhất. Và hộ gia đình cũng mất đồ theo cách tương tự. Bài này giải thích vì sao khoảnh khắc điện quay lại mới là lúc nguy hiểm, chứ không phải lúc mất điện.
Nội dung bài viết
Vì sao lúc điện có lại mới là lúc hỏng
Khi mất điện, thiết bị chỉ đơn giản là dừng. Không có gì hại cả.
Vấn đề nằm ở khoảnh khắc điện quay lại. Lúc đó ba chuyện xảy ra gần như đồng thời, và mỗi chuyện đều đủ sức làm hỏng thiết bị.
Ba hiện tượng xảy ra cùng lúc
1. Điện áp vọt lên quá mức – quá áp
Khi lưới đóng lại, tải trên đường dây lúc đó rất ít (vì mọi nhà đều đang mất điện), nên điện áp có thể vọt lên cao hơn mức bình thường trong vài phần giây. Bo mạch điện tử chịu quá áp kém nhất.
Xem chi tiết: quá áp là gì và quá áp thấp áp là gì.
2. Điện áp tụt sâu – thấp áp
Ngay sau đó, cả khu vực đồng loạt khởi động lại thiết bị. Nhu cầu tăng vọt làm điện áp tụt xuống dưới mức cần.
Thấp áp nguy hiểm với động cơ theo cách ít người biết: điện áp thấp thì động cơ phải kéo dòng cao hơn để giữ cùng công suất. Dòng cao làm cuộn dây nóng lên. Nhiều lần như vậy thì cách điện cuộn dây hỏng dần, tới lúc cháy động cơ.
3. Cả xưởng khởi động cùng một lúc
Đây là phần riêng của nhà xưởng. Bình thường máy móc được bật lần lượt. Khi điện có lại, tất cả cùng khởi động một lúc.
Dòng khởi động của động cơ thường gấp 5–7 lần dòng chạy bình thường. Mười máy khởi động đồng thời tạo ra cú sốc dòng rất lớn cho cả hệ thống – làm nhảy aptomat, làm nóng dây, và làm hỏng khởi động từ.
Xem thêm dòng khởi động là gì.
Muốn tra quy định gốc, xem hướng dẫn sử dụng điện an toàn của Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN).
Thiết bị nào dễ hỏng nhất
| Thiết bị | Hỏng thế nào | Mức thiệt hại |
|---|---|---|
| Biến tần, PLC, bo điều khiển | Cháy linh kiện nguồn do quá áp | Cao – và thường phải chờ hàng thay |
| Động cơ, máy nén | Cháy cuộn dây do thấp áp kéo dài, hoặc do mất pha | Cao – kèm dừng sản xuất |
| Tủ lạnh, tủ đông công nghiệp | Máy nén khởi động lại khi áp suất gas chưa cân bằng | Cao – kèm hỏng hàng bên trong |
| Điều hoà | Block chịu ứng suất khi khởi động lại ngay | Trung bình đến cao |
| Máy tính, máy chủ | Hỏng nguồn, mất dữ liệu đang ghi dở | Trung bình – nhưng mất dữ liệu thì khó đo |
| Đèn LED, driver đèn | Cháy driver, nhấp nháy rồi tắt hẳn | Thấp nhưng số lượng nhiều |
Điểm đáng chú ý: thiệt hại lớn nhất thường không phải giá thiết bị, mà là thời gian dừng sản xuất trong lúc chờ sửa và chờ hàng thay.
Dấu hiệu máy đã bị ảnh hưởng
Không phải lúc nào thiết bị cũng hỏng ngay. Nhiều khi nó hỏng dần sau vài chục lần bị sốc điện:
- Máy khởi động chậm hơn trước, hoặc phải bật hai ba lần mới lên
- Động cơ nóng hơn bình thường, kêu to hơn
- Biến tần báo lỗi rồi tự hết, không rõ nguyên nhân
- Aptomat nhánh đó hay nhảy hơn trước
- Đèn chập chờn, nhấp nháy khi máy lớn chạy
- Hoá đơn điện tăng mà sản lượng không tăng – động cơ kém hiệu suất phải kéo nhiều điện hơn
Bảy cách phòng tránh
- Ngắt aptomat khi mất điện. Cách rẻ nhất và hiệu quả nhất. Mất điện thì tắt bớt aptomat nhánh của thiết bị quan trọng, chờ điện ổn định vài phút rồi bật lại từng cái.
- Bật lại máy theo thứ tự, không bật đồng loạt. Máy lớn trước, cách nhau 30 giây tới 1 phút.
- Tủ lạnh, điều hoà chờ ít nhất 3–5 phút mới bật lại, để áp suất gas cân bằng.
- Lắp thiết bị bảo vệ quá áp – thấp áp ở đầu nguồn. Đây là lớp tự động, không phụ thuộc vào việc có ai ở nhà hay không.
- Dùng bộ lưu điện (UPS) cho máy tính, máy chủ và tủ điều khiển quan trọng.
- Kiểm tra lại mối nối trong tủ sau mỗi đợt mất điện kéo dài – cú sốc dòng làm lỏng thêm những mối đã lỏng sẵn.
- Ghi lại mỗi lần mất điện – ngày giờ, bao lâu. Nếu khu vực hay mất thì đây là căn cứ để quyết định đầu tư thiết bị bảo vệ.
Cách số 1 và số 2 không tốn đồng nào và giải quyết được phần lớn vấn đề – với điều kiện có người ở đó. Cách số 4 là để lo cho những lần không có ai.
Riêng với nhà xưởng
Ba việc nên làm mà hộ gia đình không cần:
| Việc | Vì sao |
|---|---|
| Lập thứ tự khởi động lại và dán ngay cạnh tủ điện | Để ca trực nào cũng làm đúng, không phụ thuộc người có kinh nghiệm |
| Chống mất pha | Điện có lại nhưng thiếu một pha là động cơ 3 pha cháy rất nhanh – đây là nguyên nhân cháy động cơ hàng đầu |
| Theo dõi và lưu lịch sử lỗi | Biết được xưởng bị quá áp, thấp áp hay mất pha bao nhiêu lần – có số mới quyết định đầu tư đúng |
Lớp bảo vệ ở đầu nguồn
Cách phòng tránh thủ công có một điểm yếu: phải có người ở đó. Mất điện lúc 2 giờ sáng hoặc ngày nghỉ thì không ai ngắt aptomat, không ai bật lại theo thứ tự. Đó là lý do thiết bị bảo vệ quá áp – thấp áp và chống mất pha được lắp ở đầu nguồn: nó làm việc kể cả khi xưởng không có ai.
| Thiết bị | Giải quyết việc gì | Lắp ở đâu |
|---|---|---|
| PCC-010 chữa cháy tủ điện |
Gắn trong tủ, không cần cắm điện. Khi trong tủ nóng tới khoảng 170°C thì tự phun chất chữa cháy dạng khí, giúp hạn chế đám cháy nhỏ trong tủ lan ra ngoài. Không để lại dư lượng ăn mòn bo mạch. | Bên trong tủ điện, tủ điều khiển, tủ máy chủ. Diện tích bảo vệ 0,1 m³ nên tủ lớn cần hỏi kỹ thuật lắp mấy cái. |
| DLMHH 3 pha hạn chế tia lửa điện |
Theo dõi từng pha, phát hiện chập, quá tải, quá nhiệt, mất pha rồi ngắt điện – giúp hạn chế tia hồ quang. Màn hình hiện điện áp, dòng điện, nhiệt độ, dòng rò và lịch sử lỗi để thợ tra lại. | Đầu tổng tủ điện xưởng. Có bản 63A và 125A. |
| NMHH 3 pha bảo vệ điện giật |
Bảo vệ người, chỉnh được ngưỡng dòng rò, chống mất pha, ngắn mạch, quá áp – thấp áp, cắt sét lan truyền | Đầu tổng, cho xưởng có nhiều người làm việc quanh máy |
Nói rõ giới hạn: các thiết bị này giảm thiểu nguy cơ chứ không phải lắp vào là tủ điện không bao giờ cháy. PCC-010 xử lý đám cháy nhỏ, mới phát, trong không gian kín của tủ – nó không thay hệ thống phòng cháy của cả xưởng.
Câu hỏi thường gặp
Mất điện rồi có lại có làm hỏng thiết bị không?
Có. Hỏng không phải lúc mất mà lúc điện quay lại – do quá áp, thấp áp và dòng khởi động đồng loạt.
Nên chờ bao lâu mới bật lại thiết bị?
Thiết bị điện tử chờ 1–2 phút. Tủ lạnh, điều hoà, máy nén chờ ít nhất 3–5 phút để áp suất gas cân bằng.
Vì sao thấp áp lại làm cháy động cơ?
Điện áp thấp thì động cơ phải kéo dòng cao hơn để giữ cùng công suất. Dòng cao làm cuộn dây nóng, lặp lại nhiều lần thì cách điện hỏng và cháy.
Ổn áp có bảo vệ được không?
Ổn áp giữ điện áp ra ổn định nên giúp được phần quá áp và thấp áp. Nhưng nó không xử lý mất pha và không ngắt khi có sự cố nghiêm trọng.
UPS và thiết bị bảo vệ quá áp khác nhau thế nào?
UPS cấp điện tạm khi mất điện, dành cho thiết bị không được phép tắt. Thiết bị bảo vệ quá áp thì ngắt nguồn khi điện áp bất thường, bảo vệ cả nhánh.
Nhà tôi hay mất điện chớp nhoáng vài giây, có hại không?
Có, và kiểu chớp nhoáng lặp lại nhiều lần còn hại hơn một lần mất dài – vì mỗi lần là một cú sốc.
Làm sao biết xưởng bị quá áp hay thấp áp bao nhiêu lần?
Cần thiết bị có màn hình và lưu lịch sử lỗi. Không có số liệu thì chỉ đoán, và khó quyết định có nên đầu tư hay không.
Aptomat thường có bảo vệ quá áp không?
Không. Aptomat chỉ cắt khi quá tải và ngắn mạch. Quá áp, thấp áp nằm ngoài khả năng của nó – xem aptomat chịu tải bao nhiêu W.
Kết
Ba điều cần nhớ:
- Thiết bị hỏng lúc điện quay lại, không phải lúc mất điện.
- Ba thủ phạm cùng lúc: quá áp, thấp áp và dòng khởi động đồng loạt.
- Cách rẻ nhất: ngắt aptomat khi mất điện, bật lại lần lượt. Nhưng cách đó cần có người ở đó – còn lại là việc của thiết bị bảo vệ đầu nguồn.
Không chắc nhà mình hay xưởng mình đang thiếu lớp nào? Nhắn cho chúng tôi số A ghi trên aptomat tổng và 1 pha hay 3 pha – trả lời trong một tin, không hỏi vòng vo.
Hotline / Zalo: 0394 121 268
MHHVIETNAM – Ngăn điện giật – Chặn cháy lan; Điện an toàn, nhà bình an.
