Vệ sinh điều hòa: tự làm được gì, gọi thợ khi nào

Điều hòa bẩn thì nên rửa — chuyện đó ai cũng biết. Nhưng câu hỏi hay bị bỏ qua là rửa phần nào, và trước khi rửa thì phải ngắt điện ở đâu.

Tắt bằng điều khiển không phải là ngắt điện. Máy tắt rồi thì mạch vào máy vẫn còn điện, bảng mạch trong dàn lạnh vẫn có điện chờ. Đây là điểm quan trọng nhất của cả bài, và cũng là chỗ hay bị làm sai nhất.

Bài này nói bụi làm gì về mặt cơ chế, thứ tự ngắt điện cho đúng, việc chủ nhà làm được, việc phải gọi thợ, và bảy dấu hiệu máy đang cần bảo dưỡng. Đây là bài thuộc chuỗi về điều hòa và an toàn điện, cùng chuỗi với bài trụ 12 việc cần kiểm khi nhà dùng điều hòa.

Bụi làm gì, không chỉ là chuyện bẩn

Bụi gây ra ba chuyện khác nhau, và chỉ một trong ba là chuyện vệ sinh.

Một: làm gió qua dàn yếu đi. Lưới lọc là lớp chắn bụi của dàn lạnh. Lưới kín bụi thì quạt vẫn chạy nhưng lượng gió qua dàn giảm. Gió ít thì dàn lạnh không nhả hết nhiệt mà nó vừa hút vào, nên phòng lâu mát hơn và máy nén phải chạy lâu hơn để đạt cùng nhiệt độ cài đặt.

Hai: làm dàn lạnh đóng băng. Khi gió qua dàn quá yếu, bề mặt dàn xuống dưới mức đóng băng và hơi nước trong không khí kết thành đá trên dàn. Lúc đó máy chạy mà gió ra gần như không lạnh, và khi đá tan thì nước chảy tràn khỏi máng hứng, xuống tường.

Ba: nước và ẩm đi cùng bụi. Đây là phần liên quan tới điện. Bụi bám trên bảng mạch hoặc trên điểm nối, gặp độ ẩm cao, trở thành một lớp dẫn điện yếu. Đó là đường cho dòng rò nhỏ đi ra vỏ máy. Cơ chế này giống cơ chế nói trong bài về điện giật mùa mưa.

Thứ tự ngắt điện: việc làm trước mọi việc khác

Bốn bước, làm đúng thứ tự, không bỏ bước nào.

1. Tắt máy bằng điều khiển và đợi khoảng một phút cho quạt dừng hẳn.
2. Ra tủ điện, ngắt aptomat của mạch điều hòa. Đây là bước thật sự cắt điện. Nếu chưa dán nhãn từng aptomat thì làm luôn dịp này.
3. Kiểm lại bằng cách bật điều khiển. Máy không phản ứng gì là đã cắt đúng nhánh. Máy vẫn sáng đèn là đã ngắt sai aptomat, quay lại bước 2.
4. Nếu máy cắm qua ổ cắm thì rút phích ra sau khi đã ngắt aptomat, không rút trước.

⚠️ Bước 3 là bước hay bị bỏ. Trong một tủ điện chưa dán nhãn, việc ngắt sai nhánh rất dễ xảy ra, và người làm thì tưởng đã an toàn.

Việc chủ nhà làm được

Ba việc, đều không đụng tới phần điện hay phần ga.

Rửa lưới lọc. Mở nắp dàn lạnh, rút hai tấm lưới ra. Rửa bằng nước, có thể dùng ít nước rửa bát pha loãng, không dùng bàn chải cứng vì sợi lưới mảnh. Để khô hẳn trong bóng mát rồi mới lắp lại — lắp lúc còn ướt là đưa nước vào thẳng dàn.

Lau phần nhựa bên ngoài. Lau vỏ dàn lạnh và cánh đảo gió bằng khăn ẩm. Không xịt nước vào trong máy.

Xem phần ngoài trời bằng mắt. Đứng từ xa nhìn cục nóng: lá cây hay rác chắn mặt dàn, hộp nối điện còn nguyên nắp không, có dấu chuột làm tổ không. Chỉ nhìn, không xịt nước, không tháo gì.

⛔ Ba việc chủ nhà không nên làm, kể cả khi đã ngắt điện: tháo vỏ dàn lạnh để rửa bên trong · xịt nước áp lực vào cục nóng · tháo bất kỳ nắp nào có dây điện đi vào. Rửa dàn cần che chắn bảng mạch đúng cách và cần biết chỗ nào chịu nước được, đây là việc của thợ.

Việc phải gọi thợ

Khi gọi thợ, nói trước ba thông tin để họ mang đủ đồ: công suất máy theo BTU, máy biến tần hay không, và máy có triệu chứng gì ngoài chuyện bẩn.

Bảy dấu hiệu máy đang cần bảo dưỡng

Ba dấu hiệu đầu là chuyện làm lạnh. Bốn dấu hiệu sau liên quan tới điện và cần xử lý sớm hơn.

1. Lâu mát hơn trước dù để cùng mức nhiệt độ như mùa trước.
2. Gió ra yếu, đưa tay trước cửa gió thấy nhẹ hơn trước.
3. Có mùi ẩm mốc khi vừa bật máy.
4. Nước chảy ra khỏi dàn lạnh, nhỏ xuống tường hay xuống sàn. Nước và điện ở cùng một chỗ là việc cần xử lý ngay.
5. Tiếng tách lạ hoặc tiếng rè từ dàn lạnh hoặc từ cục nóng.
6. Chạm vỏ máy thấy tê tê, hoặc quệt bút thử điện lên vỏ thì bút sáng. Ngắt aptomat, không dùng tiếp, gọi thợ.
7. Aptomat hoặc thiết bị chống dòng rò nhảy khi bật máy. Bảy nguyên nhân và cách khoanh vùng ở bài về điều hòa làm nhảy aptomat.

Dấu hiệu 4, 6 và 7 thì không chờ tới lịch bảo dưỡng, gọi thợ luôn. Dấu hiệu của cả hệ thống điện chứ không riêng điều hòa thì xem bài tám dấu hiệu điện trong nhà.

Bao lâu một lần

Tần suất đúng là tần suất ghi trong sách hướng dẫn của máy — mỗi hãng mỗi khác, và có hãng ghi theo số giờ chạy chứ không theo tháng. Khoảng dưới đây là mức thường thấy, để tham khảo khi không còn sách hướng dẫn.

Nhà gần đường lớn, gần công trình, hoặc có nuôi vật nuôi rụng lông thì rút ngắn khoảng trên.

Cách theo dõi máy trước và sau bảo dưỡng

Để biết lần bảo dưỡng vừa rồi có tác dụng gì, có một cách đo đơn giản mà không cần thiết bị: ghi lại ba con số trước khi gọi thợ, rồi ghi lại đúng ba con số đó sau một tuần.

1. Thời gian từ lúc bật tới lúc phòng mát — đo bằng điện thoại, cùng một phòng, cùng mức nhiệt độ cài đặt.
2. Số công tơ điện của nhà vào cùng một giờ, hai ngày liền nhau có cùng kiểu thời tiết, để biết mỗi ngày đi bao nhiêu số.
3. Cảm nhận gió ra — mạnh, vừa hay yếu, ghi bằng chữ cũng được.

Ba con số này không nói được một tỉ lệ nào, vì thời tiết mỗi ngày mỗi khác và nhà nào cũng khác nhà nào. Nhưng chúng nói được một chuyện có ích: máy đang chạy nặng hơn hay nhẹ hơn so với trước. Và khi máy chạy nặng dần qua từng mùa mà không có lý do thời tiết, đó là lúc nên kiểm cả phần điện chứ không chỉ phần lạnh.

⛔ Đừng lấy ngày này so với ngày khác khi thời tiết khác nhau — hôm 38 độ với hôm 30 độ thì không so được. So cùng kiểu thời tiết, hoặc so trung bình một tuần với trung bình một tuần.

Thứ vệ sinh đúng cách cũng không chặn được

Vệ sinh xử lý được bụi, gió yếu, dàn đóng băng, mùi ẩm. Nó không xử lý được hai thứ nằm ở phần điện.

Dòng rò nhỏ do cách điện xuống cấp. Cách điện trong máy nén hay trong dây già đi theo năm, không liên quan tới bụi. Dòng rò nhỏ không đủ để aptomat quá dòng cắt. Thứ bắt được nó là thiết bị chống dòng rò, cắt khi dòng rò vượt ngưỡng theo thông số nhà sản xuất.

Hồ quang ở điểm nối lỏng. Đầu cốt lỏng dần theo chu kỳ nóng nguội, phát tia lửa nhỏ mỗi lần máy khởi động. Rửa máy sạch tới đâu cũng không chạm tới chỗ này — đúng cơ chế nói trong bài aptomat không nhảy mà vẫn cháy.

Đây là phần thiết bị trong tủ điện làm được: nhóm bảo vệ điện giật cách ly cho dòng rò, nhóm hạn chế tia lửa điện cho hồ quang. Chọn loại nào cho nhà ở có ở bài về thiết bị 1 pha cho gia đình; cách bảo trì chính các thiết bị đó ở bài sử dụng và bảo trì thiết bị điện an toàn.

Câu hỏi thường gặp

Vệ sinh điều hòa có cần ngắt điện không?

Có, và ngắt ở aptomat chứ không phải chỉ tắt điều khiển. Tắt bằng điều khiển thì mạch vào máy vẫn còn điện. Sau khi ngắt aptomat thì bật thử điều khiển để xác nhận máy không phản ứng gì.

Điều hòa bẩn có nguy hiểm về điện không?

Bụi khô thì chưa dẫn điện. Vấn đề là bụi gặp ẩm trở thành lớp dẫn yếu trên bảng mạch hoặc điểm nối, và đó là đường cho dòng rò nhỏ. Nhà ở vùng ẩm hoặc máy gần nhà tắm thì đáng để ý hơn.

Tự rửa dàn lạnh ở nhà bằng bình xịt có được không?

Không nên. Dàn lạnh có bảng mạch ngay bên trong, cần che chắn đúng cách trước khi phun nước. Việc chủ nhà làm được là rửa lưới lọc và lau phần nhựa bên ngoài.

Bao lâu vệ sinh điều hòa một lần là đúng?

Lấy theo sách hướng dẫn của máy mình. Khi không còn sách, mức thường thấy là lưới lọc 2–4 tuần trong mùa dùng nhiều, và rửa dàn 6–12 tháng. Nhà nhiều bụi thì rút ngắn.

Rửa xong máy vẫn kém lạnh thì sao?

Có thể là chuyện ga hoặc chuyện máy nén, cả hai đều cần thợ có thiết bị đo. Cũng nên nói với thợ nếu máy có kèm dấu hiệu về điện như nhảy aptomat hay tê vỏ.

Thợ đến thì nên nhờ xem thêm gì?

Ba việc, vì thợ đã mở tủ điện ra rồi: đọc số và loại aptomat của mạch điều hòa, siết lại đầu cốt, và xem mạch có thiết bị chống dòng rò chưa.

Đọc thêm: Dùng điều hòa an toàn điện: 12 việc cần kiểm · Điều hòa làm nhảy aptomat: 7 nguyên nhân · Sử dụng và bảo trì thiết bị điện an toàn

MHHVIETNAM — phân phối thiết bị an toàn điện.
Ngăn điện giật – Chặn cháy lan; Điện an toàn, nhà bình an.