Hệ thống điện nhà ở thường được làm một lần lúc xây, rồi dùng mười mấy năm mà không ai mở tủ ra xem. Trong mười mấy năm đó, nhà lắp thêm điều hoà, bình nóng lạnh, máy giặt, bếp từ, xe máy điện — còn dây và tủ vẫn là dây và tủ cũ.
Bài này nói về thiết bị điện an toàn 1 pha cho gia đình: nhà nào nên xem lại, chọn theo tiêu chí gì, và ba mã một pha bên em đang phân phối khác nhau ra sao.
Nhà ở một pha: rủi ro nằm ở đâu
Không phải ở chỗ điện “mạnh hơn trước”, mà ở ba chỗ rất cụ thể.
Một: khu vực ẩm

Nhà tắm và sân giặt là nơi gom nhiều yếu tố bất lợi nhất: thiết bị công suất lớn, môi trường ẩm, và người dùng đang ở trạng thái dễ bị tổn thương nhất. Da ướt dẫn điện tốt hơn da khô rất nhiều.
Hai: ổ cắm đã dùng lâu năm

Ổ cắm là chi tiết rẻ nhất trong nhà và cũng hỏng sớm nhất. Chấu lỏng dần sau vài nghìn lần cắm rút, tiếp xúc kém sinh nhiệt, nhựa ngả vàng. Ổ cắm ố vàng hoặc ấm khi sờ là ổ cắm cần thay, không phải ổ cắm còn dùng được.
Ba: tải đã tăng nhưng dây chưa đổi
Nhà xây năm nào thì dây tính theo tải năm đó. Thêm hai điều hoà và một bình nóng lạnh là bài toán khác hẳn. Dấu hiệu dễ nhận: đèn chớp nhẹ khi máy lớn khởi động, hoặc một nhánh hay nhảy aptomat hơn các nhánh khác.
Nhà nào nên xem lại hệ thống điện
- Nhà có trẻ nhỏ hoặc người cao tuổi — hai nhóm chịu đựng kém nhất khi có sự cố.
- Nhà dùng bình nóng lạnh, máy bơm, máy giặt đặt nơi ẩm.
- Nhà đã lắp thêm nhiều thiết bị sau khi xây xong.
- Nhà có hệ thống điện trên mười năm chưa kiểm tra lần nào.
- Nhà không rõ aptomat hiện tại có chức năng gì — rất phổ biến, vì phần lớn người dùng chỉ biết “cái cầu dao”.
- Nhà có sạc xe điện — xem thêm bài Sạc xe điện trong nhà.
Xem lại không có nghĩa là phải mua thêm. Nhiều nhà chỉ cần thay vài ổ cắm và siết lại đầu nối là đã xử lý được phần lớn nguy cơ.
Ba mã một pha bên em đang phân phối
MHHVIETNAM nhập khẩu và phân phối thiết bị an toàn điện. Ba mã dưới đây đều thuộc nhóm bảo vệ điện giật cách ly, bản một pha. Thông số chi tiết ghi theo catalog nhà sản xuất trên từng trang sản phẩm.
NMHH 1 pha

Bản có màn hình và cụm phím cài đặt, tra cứu. Trên mặt máy có nút kiểm tra dò rỉ và hai đèn báo hoạt động / báo lỗi — nghĩa là người dùng tự thử được định kỳ mà không cần thợ. Đầu đấu chia rõ IN và OUT, mỗi cụm gồm tiếp địa, trung tính, dây nóng.
JMHH 1 pha

Mã được hỏi nhiều cho nhà ở. Xem trang sản phẩm JMHH để đối chiếu thông số, giá hiện hành và chính sách bảo hành — giá ưu đãi thay đổi theo từng đợt nên anh chị xem trực tiếp trên trang cho đúng.
JPMHH 1 pha

Cả ba mã đều được mô tả là hỗ trợ giảm thiểu nguy cơ điện giật trong phạm vi chức năng thiết kế. Không thiết bị nào loại bỏ hết mọi tình huống, và không thiết bị nào thay được việc lắp đặt đúng kỹ thuật.
Chọn theo tiêu chí nào
Bốn câu cần trả lời trước khi chọn mã:
- Dòng định mức của tủ nhà mình là bao nhiêu? Đây là con số đầu tiên, lấy từ aptomat tổng đang dùng và từ tải thực tế.
- Lắp cho cả nhà hay cho một nhánh? Nhánh nhà tắm khác với tủ tổng, cả về dòng lẫn về cách đấu.
- Tủ còn chỗ không? Đo bề rộng còn trống trên thanh ray trước khi đặt hàng.
- Ai lắp? Việc trong tủ điện cần thợ có nghề. Lắp sai sơ đồ thì thiết bị không làm đúng chức năng.
⛔ Không chọn theo tên gọi, và không chọn theo mã nhà hàng xóm đang dùng. Hai nhà cùng diện tích vẫn có thể cần hai dòng định mức khác nhau.
Việc không tốn tiền nên làm trước
Trước khi nghĩ tới mua gì, đi một vòng và ghi lại:
- Ổ cắm nào ố vàng, nứt, hoặc lỏng khi rút phích.
- Chỗ nào có dây chạy dưới thảm, dưới chiếu, qua khe cửa.
- Mảng tường nào ẩm mốc mà lại có ổ cắm.
- Thiết bị vỏ kim loại nào chưa được nối đất.
- Nhánh nào hay nhảy aptomat, nhảy vào lúc nào, đang chạy máy gì.
Những việc này trùng với khuyến cáo của ngành điện về tai nạn điện trong dân. Danh sách làm xong là đã biết nên ưu tiên gì. Và nếu có thiết bị chống dòng rò đang lắp sẵn, hãy bấm nút test một lần — nó phải cắt. Không cắt nghĩa là nó đã hỏng, và nhà đang tưởng mình được bảo vệ trong khi không.
Câu hỏi hay gặp
Nhà tôi đã có aptomat rồi, có cần thêm thiết bị chống dòng rò không?
Tuỳ loại aptomat đang dùng. Nhiều nhà chỉ có aptomat thường — loại này lo quá tải và ngắn mạch, không phát hiện dòng rò. Cách kiểm nhanh: nhìn xem thiết bị trong tủ có nút test không; không có nút test thì gần như chắc chắn nó không có chức năng chống dòng rò.
Lắp một cái ở tủ tổng là đủ cho cả nhà phải không?
Chưa chắc. Vị trí lắp và phạm vi bảo vệ là hai chuyện khác nhau, và một số nhánh có thể cần thiết bị riêng. Phần này được bàn kỹ ở bài Lắp ở đầu nguồn hay mạch nhánh.
Thiết bị có làm tăng tiền điện không?
Thiết bị bảo vệ có tiêu thụ một lượng điện nhỏ cho phần mạch điện tử bên trong, mức cụ thể ghi theo catalog nhà sản xuất. Bên em không đưa ra con số về hoá đơn tiền điện vì điều đó phụ thuộc vào cách dùng của từng nhà.
Tôi tự lắp được không?
Không nên nếu không có chuyên môn. Thao tác trong tủ điện có nguy cơ điện giật, và lắp sai sơ đồ thì thiết bị không làm đúng chức năng — tệ hơn là người dùng tưởng đã được bảo vệ.
Bao lâu nên kiểm tra một lần?
Thiết bị có nút test thì bấm thử mỗi tháng. Phần tủ điện, mối nối và ổ cắm thì nên có lịch cố định và ghi sổ; quan trọng hơn con số cụ thể là có ghi lại để so sánh giữa các lần.
Nhà đang thuê thì ai lo phần này?
Hạ tầng điện thuộc về chủ nhà. Người thuê nên báo ngay khi thấy ổ cắm nóng, aptomat hay nhảy hoặc có mùi khét, và không tự ý câu móc thêm. Với nhà trọ nhiều phòng, danh mục đầy đủ cho chủ nhà ở bài An toàn điện cho nhà trọ.
Gửi ảnh tủ điện nhà mình, bên em xem giúp
Chụp tủ điện khi mở nắp và một ổ cắm bất kỳ đang nghi. Nhắn kèm: nhà mấy tầng, có bình nóng lạnh và điều hoà không, đã từng bị giật nhẹ lần nào chưa.
Bên em xem giúp: tủ đang có những chức năng bảo vệ nào, thiếu gì, và nếu cần thiết bị thì dòng định mức nào hợp. Phần xem ảnh và tư vấn qua tin nhắn không mất phí.
Đọc thêm: Thiết bị điện an toàn MHHVIETNAM là gì · Phân biệt bốn chức năng bảo vệ · Điện giật mùa mưa
MHHVIETNAM — nhập khẩu và phân phối thiết bị an toàn điện.
Ngăn điện giật – Chặn cháy lan; Điện an toàn, nhà bình an.
