MHH VIETNAM - GIẢI PHÁP AN TOÀN ĐIỆN 
Lắp ở đầu nguồn hay mạch nhánh? Cách phối hợp bảo vệ trong tủ điện
Câu hỏi này được hỏi gần như mỗi lần có người định lắp thêm thiết bị bảo vệ: “Lắp một cái ở tủ tổng là xong cả nhà đúng không?”
Câu trả lời ngắn: vị trí lắp và phạm vi bảo vệ là hai chuyện khác nhau. Bài này giải thích vì sao, và cách phối hợp giữa đầu nguồn với mạch nhánh cho hợp lý.
Một tủ tổng bảo vệ được cái gì
Thiết bị đặt ở tủ tổng đứng ở điểm chung của cả hệ thống. Nó nhìn thấy tổng dòng của mọi nhánh cộng lại, và khi cắt thì cắt hết.
Hai hệ quả đi liền nhau:
- Được: phủ rộng, một thiết bị cho toàn bộ phần mạch phía sau, chi phí gọn.
- Mất: nhạy kém hơn với sự cố nhỏ ở một nhánh, và khi tác động thì cả nhà hoặc cả xưởng mất điện — không biết ngay sự cố nằm ở đâu.
Lý do nhạy kém không khó hiểu: ở tủ tổng, một bất thường nhỏ ở một nhánh bị hoà lẫn vào dòng tổng của tất cả các nhánh khác. Càng nhiều nhánh, tín hiệu càng loãng.
Một tủ nhánh bảo vệ được cái gì
Ngược lại hoàn toàn: phủ hẹp, nhưng nhạy hơn với sự cố trong phạm vi nó quản, và khi cắt thì chỉ mất điện đúng khu đó. Phần còn lại vẫn chạy.
Với xưởng, điểm cuối này đáng tiền: một nhánh sự cố không làm dừng cả dây chuyền. Với nhà ở, nó có nghĩa là nhà tắm có vấn đề thì tủ lạnh vẫn chạy, đèn vẫn sáng.
Nguyên tắc phối hợp: trên rộng, dưới hẹp
Cách làm phổ biến và hợp lý là dùng cả hai, với vai trò khác nhau:
| Ở tủ tổng | Lớp bao quát. Dòng định mức lớn, ngưỡng tác động đặt rộng hơn. Vai trò: chặn sự cố lớn và bảo vệ toàn tuyến. |
| Ở mạch nhánh | Lớp chi tiết. Dòng định mức nhỏ hơn, nhạy hơn. Vai trò: bắt sự cố cục bộ và khoanh vùng mất điện. |
Mục tiêu là khi có sự cố ở một nhánh thì thiết bị ở nhánh tác động trước, tủ tổng vẫn giữ nguyên. Người trong ngành gọi đây là tính chọn lọc.
Chọn ngưỡng và dòng định mức để đạt được điều đó là việc của người thiết kế, dựa trên tài liệu kỹ thuật của từng thiết bị. Không phải cứ lắp hai cái chồng lên nhau là tự có.
Nhánh nào đáng có bảo vệ riêng
Không phải nhánh nào cũng cần. Năm trường hợp đáng cân nhắc nhất:
- Nhánh khu vực ẩm — nhà tắm, sân giặt, ban công hở, khu rửa. Nguy cơ dòng rò cao nhất nằm ở đây.
- Nhánh ngoài trời — sân, cổng, đèn ngoài nhà, máy bơm đặt ngoài. Chịu mưa nắng, xuống cấp nhanh.
- Nhánh khu để xe và chỗ sạc — tải dài giờ, thường không có người trông. Xem thêm Sạc xe điện trong nhà.
- Nhánh cho máy quan trọng — trong xưởng, máy mà dừng là cả dây chuyền dừng theo.
- Nhánh cho khu vực nhiều người lạ — mặt bằng cho thuê, khu bán hàng, phòng trọ.
Còn lại — nhánh đèn, nhánh ổ cắm phòng khô — thường để lớp ở tủ tổng lo là đủ.
Thiết bị nào lắp ở đâu
MHHVIETNAM nhập khẩu và phân phối thiết bị an toàn điện; thông số từng mã ghi theo catalog nhà sản xuất trên trang sản phẩm. Về vị trí lắp:
Loại đặt ở tủ tổng
Nhóm thiết bị này được mô tả là hỗ trợ giảm thiểu nguy cơ điện giật trong phạm vi chức năng thiết kế. Nhìn cách bố trí đầu đấu là đoán được cách lắp: IN nhận nguồn vào, OUT cấp ra phần mạch phía sau. Toàn bộ dòng của khu vực được bảo vệ đi xuyên qua thiết bị. Bản ba pha cho tủ tổng xưởng: xem tại đây.
Loại gắn thanh ray, hợp với tủ nhánh
Dạng thanh ray chiếm ít chỗ nên dễ ghép vào tủ nhánh đang có sẵn, không phải thay cả tủ. Xem cả nhóm thiết bị hạn chế tia lửa điện để đối chiếu dòng định mức và kích thước.
Loại đặt trong tủ, không nằm trên mạch
Đây là trường hợp riêng: nó không nằm trên đường dòng điện, mà canh không gian bên trong tủ. Vì vậy câu hỏi “đầu nguồn hay nhánh” không áp dụng — câu hỏi đúng là tủ nào có nguy cơ phát cháy và không có người trông.
Bốn lỗi hay gặp khi phối hợp
- Lắp hai thiết bị cùng ngưỡng chồng lên nhau. Có sự cố thì cả hai cùng cắt, mất luôn tính chọn lọc, và vẫn mất điện cả nhà.
- Lắp ở nhánh nhưng chọn dòng định mức theo tủ tổng. Thiết bị quá lớn so với nhánh thì gần như không bao giờ tác động.
- Đấu nhầm chiều IN và OUT. Thiết bị có phân biệt đầu vào, đầu ra thì đấu ngược sẽ không làm đúng chức năng.
- Lắp xong không ghi nhãn nhánh. Lúc sự cố, không ai biết cắt cái nào — đây là lỗi nhỏ nhất và gây mất thời gian nhiều nhất.
Cách tự đánh giá tủ nhà mình
Ba câu, trả lời được là đã rõ nên làm gì. Ngành điện cũng có khuyến cáo của ngành điện về tai nạn điện trong dân đáng đọc kèm.
- Tủ tổng hiện có những gì? Mở nắp, đếm số thiết bị, xem cái nào có nút test, cái nào chỉ là aptomat thường.
- Có bao nhiêu nhánh đi ra, mỗi nhánh cấp cho khu nào? Nếu chưa có nhãn thì đây là việc nên làm ngay, không tốn tiền.
- Nhánh nào nằm trong năm trường hợp ở mục trên? Đó là những nhánh đáng cân nhắc bảo vệ riêng.
Làm xong ba việc này rồi thì buổi tư vấn với thợ hay với người bán sẽ nhanh hơn rất nhiều, và tránh được chuyện mua thừa.
Câu hỏi hay gặp
Lắp một thiết bị ở tủ tổng có đủ không?
Tuỳ hệ thống. Nhà nhỏ, ít nhánh, không có khu vực ẩm đặc biệt thì một lớp ở tủ tổng có thể hợp lý. Nhà nhiều tầng nhiều nhánh, hoặc xưởng có máy quan trọng, thì nên có thêm lớp ở nhánh để khoanh vùng khi sự cố.
Vì sao thiết bị ở tủ tổng kém nhạy hơn ở nhánh?
Vì ở tủ tổng, bất thường nhỏ của một nhánh bị hoà vào dòng tổng của tất cả các nhánh khác. Càng nhiều nhánh thì tín hiệu càng loãng. Ở nhánh, thiết bị chỉ nhìn đúng khu vực đó nên dễ nhận ra hơn.
Lắp hai thiết bị chồng nhau có bị xung đột không?
Không xung đột nếu chọn ngưỡng và dòng định mức có phân cấp. Vấn đề chỉ xảy ra khi hai thiết bị cùng mức — lúc đó cả hai cùng cắt và mất tính chọn lọc. Đây là việc cần người thiết kế tính, dựa trên tài liệu kỹ thuật của từng thiết bị.
Tủ nhà tôi hết chỗ thì sao?
Có hai hướng: chọn dạng thanh ray chiếm ít chỗ, hoặc lắp thêm một tủ phụ cho nhánh cần bảo vệ. Nên đo bề rộng còn trống thật trước khi đặt hàng, vì thiết bị ba pha chiếm nhiều chỗ hơn hẳn.
Thiết bị chữa cháy tủ điện nên đặt ở tủ nào?
Ưu tiên tủ có nguy cơ phát cháy cao và không có người trông: tủ tổng nhà trọ, tủ xưởng ngoài giờ làm, tủ đặt gần vật liệu dễ cháy. Nó không nằm trên mạch điện nên không liên quan tới chuyện đầu nguồn hay nhánh.
Ai nên là người quyết định phương án?
Người có chuyên môn, sau khi xem sơ đồ thật và đo tải thật. Người bán có thể tư vấn chọn mã theo thông số, nhưng phương án phối hợp bảo vệ cho một hệ thống cụ thể thì cần người thiết kế hoặc thợ có nghề đứng ra chịu trách nhiệm.
Gửi sơ đồ hoặc ảnh tủ, bên em xem giúp
Chụp tủ tổng khi mở nắp và một tủ nhánh nếu có. Nhắn kèm: nhà mấy tầng hoặc xưởng mấy máy, điện một pha hay ba pha, và nhánh nào anh chị thấy đáng lo nhất.
Bên em xem giúp: tủ đang có lớp nào, nhánh nào nên có bảo vệ riêng, và nếu lắp thêm thì dạng nào vừa chỗ trong tủ hiện tại. Phần xem ảnh và tư vấn qua tin nhắn không mất phí.
Đọc thêm: Thiết bị điện an toàn MHHVIETNAM là gì · Phân biệt bốn chức năng bảo vệ · Thiết bị 3 pha cho nhà xưởng
MHHVIETNAM — nhập khẩu và phân phối thiết bị an toàn điện.
Ngăn điện giật – Chặn cháy lan; Điện an toàn, nhà bình an.
