MHH VIETNAM - GIẢI PHÁP AN TOÀN ĐIỆN 
Điều hòa làm nhảy aptomat: 7 nguyên nhân
Bật điều hòa, nghe tiếng tách trong tủ điện, cả phòng tối. Lên bật lại thì chạy được một lúc rồi lại nhảy. Chuyện này gặp nhiều nhất vào đợt nóng đầu mùa, khi máy nằm im cả nửa năm rồi được bật lại.
Điều đáng nói: aptomat nhảy không phải là hỏng aptomat. Nó vừa làm đúng việc của nó. Vấn đề là nó không nói cho ta biết nhảy vì lý do gì, mà bảy lý do khác nhau lại cần bảy cách xử lý khác nhau.
Bài này xếp bảy nguyên nhân theo thứ tự hay gặp, kèm cách khoanh vùng trong mười phút để biết mình đang ở nhóm nào. Đây là bài thuộc chuỗi về điều hòa và an toàn điện, cùng chuỗi với bài trụ 12 việc cần kiểm khi nhà dùng điều hòa.
Trước hết: phân biệt nhảy aptomat và nhảy chống giật
Hai thiết bị này nằm cạnh nhau trong tủ, nhìn gần giống nhau, nhưng nhảy vì hai chuyện khác hẳn.
| Aptomat thường (MCB) | Thiết bị chống dòng rò | |
|---|---|---|
| Nhảy vì | Dòng qua nó vượt mức, hoặc ngắn mạch | Dòng đi vào khác dòng đi ra — có dòng thoát ra ngoài |
| Nghĩa là | Phụ tải quá lớn cho nhánh đó | Có đường rò: ẩm, nước, cách điện hỏng, hoặc qua người |
| Dấu hiệu nhận ra | Nhảy khi bật thêm thiết bị, hoặc sau một lúc chạy | Thường nhảy ngay lúc bật, hoặc nhảy khi trời mưa |
| Có nút test không | Không | Có — nút nhỏ ghi TEST hoặc T |
Nhìn vào thiết bị vừa nhảy, tìm nút test. Có nút test thì đang là chuyện rò điện, cần đọc nguyên nhân 6 trước. Không có nút test thì đi theo nguyên nhân 1 đến 5. Phân biệt kỹ hơn ở bài phân biệt chống giật, chống rò, hồ quang và quá tải.
Bảy nguyên nhân, xếp theo thứ tự hay gặp
1. Dòng khởi động của máy nén
Lúc khởi động, máy nén rút một dòng cao hơn dòng làm việc, kéo dài trong khoảng chưa tới một giây. Máy không biến tần rõ hơn nhiều so với máy biến tần, vì nó khởi động trực tiếp, không có mạch tăng tốc dần.
Dấu hiệu nhận ra: nhảy đúng lúc bật, trong một hai giây đầu, chạy được thì chạy êm cả buổi. Nếu đã chạy êm nửa tiếng mới nhảy thì không phải nguyên nhân này.
Cách xử lý không phải là nâng số ampe, mà là xem lại loại đặc tuyến của aptomat — nguyên nhân 2.
2. Aptomat chọn sai loại đặc tuyến
Aptomat dân dụng có nhiều loại đặc tuyến, hay thấy nhất là loại B và loại C. Hai loại cùng số ampe nhưng phản ứng với dòng khởi động khác nhau: loại B cắt ở mức dòng tức thời thấp hơn loại C.
Vì vậy, mạch có động cơ như điều hòa, máy bơm, tủ lạnh thường được chọn loại C; còn loại B hay dùng cho mạch đèn và ổ cắm thông thường. Lắp đúng số ampe nhưng sai loại thì máy nén khởi động là nhảy, dù phụ tải chẳng có gì quá tải.
Chữ B hay C in ngay trước số ampe trên thân aptomat, ví dụ C16. Đọc được số đó là biết mình đang dùng loại nào. Đổi loại là việc của thợ, vì phải tính lại cùng với tiết diện dây — nói kỹ ở bài về dây dẫn và aptomat cho điều hòa.
3. Nhánh dùng chung, tổng dòng vượt mức
Điều hòa ăn chung nhánh với bình nóng lạnh, hoặc chung với ổ cắm phòng có ấm đun nước. Mỗi thứ riêng lẻ thì trong mức, cộng lại thì vượt.
Dấu hiệu nhận ra: nhảy khi bật thêm một thiết bị khác, không nhảy khi chỉ có điều hòa chạy. Hoặc nhảy vào đúng khung giờ cả nhà dùng nhiều điện.
Cách kiểm nhanh: tắt hết thiết bị trên nhánh đó, chỉ bật điều hòa. Chạy được bình thường là đúng nguyên nhân này. Cách sửa là kéo mạch riêng cho điều hòa.
4. Lưới lọc và dàn bẩn làm máy chạy nặng hơn
Lưới lọc bẩn làm gió qua dàn yếu. Dàn ngoài trời bám bụi thì nhả nhiệt kém. Cả hai đều buộc máy nén làm việc nặng hơn và chạy lâu hơn để đạt cùng nhiệt độ trong phòng, nên dòng làm việc nhích lên.
Dấu hiệu nhận ra: nhảy sau khi chạy một lúc lâu, thường vào buổi chiều nóng nhất, kèm theo cảm giác máy kém lạnh hơn trước. Mùa trước còn bình thường, mùa này mới nhảy cũng là dấu hiệu của nhóm này.
Đây là nguyên nhân chủ nhà xử lý được một phần. Thứ tự ngắt điện và việc nào tự làm được nằm ở bài về vệ sinh điều hòa.
5. Tiếp xúc kém ở đầu cốt hoặc ở ổ cắm
Một đầu dây siết lỏng sinh nhiệt tại chỗ. Aptomat có phần cảm biến nhiệt, nên nhiệt từ chính đầu cốt của nó cũng làm nó cắt sớm hơn mức thiết kế. Hiện tượng thường thấy là aptomat nhảy trong khi dòng thật vẫn chưa tới mức ghi trên thân.
Dấu hiệu nhận ra: aptomat ấm hoặc nóng khi chạm vào thân nhựa, hoặc có mùi khét nhẹ trong tủ. Thêm dấu hiệu: nhảy nhanh hơn vào những ngày trời nóng.
Đây là nguyên nhân cần để ý nhất trong bảy cái, vì nó cũng là cơ chế gây cháy ngay cả khi aptomat không nhảy — đúng chuyện nói trong bài aptomat không nhảy mà vẫn cháy.
6. Rò điện thật ở phần ngoài trời
Cục nóng hứng mưa, hộp nối nứt nắp, chuột gặm vỏ dây, hoặc cách điện trong máy nén xuống cấp theo năm. Dòng rò xuất hiện, và thiết bị chống dòng rò cắt.
Dấu hiệu nhận ra: thiết bị vừa nhảy có nút test; nhảy nhiều hơn vào hôm mưa hoặc hôm độ ẩm cao; quệt bút thử điện lên vỏ cục nóng thì bút sáng.
Đây là nhóm cần gọi thợ, không chờ. Cũng cần nhớ một điều ngược: thiết bị chống dòng rò nhảy là nó đang bảo vệ. Lúc này việc cần làm là tìm chỗ rò, không phải tìm cách cho nó khỏi nhảy. Cơ chế nước và ẩm sinh rò nói kỹ ở bài về điện giật mùa mưa.
7. Aptomat đã già, hoặc nhiều máy biến tần cộng dòng rò nền
Hai chuyện khác nhau nhưng cùng cho một biểu hiện là nhảy không theo quy luật nào.
Aptomat già. Thiết bị có tuổi làm việc. Qua nhiều năm và nhiều lần cắt, nó có thể cắt sớm hơn mức thiết kế. Dấu hiệu: tủ điện cũ, thân aptomat ngả màu, các nhánh khác cũng thi thoảng nhảy.
Dòng rò nền của máy biến tần. Bộ lọc trong máy biến tần có một dòng rò nhỏ xuống đất khi làm việc bình thường. Một máy thì không đáng kể. Nhiều máy cùng nằm sau một thiết bị chống dòng rò thì các dòng nhỏ đó cộng lại, và có thể lên gần ngưỡng cắt. Biểu hiện: nhảy khi bật máy thứ ba, thứ tư, mà kiểm từng máy riêng thì máy nào cũng không rò. Cách xử lý là chia nhóm mạch, việc này thợ phải tính.
Cách khoanh vùng trong mười phút
Làm theo thứ tự, dừng ở bước nào ra kết quả thì dừng.
- Xem thiết bị vừa nhảy có nút test không. Có → nhóm rò điện, sang nguyên nhân 6. Không → đi tiếp.
- Đọc chữ và số trên thân aptomat, ví dụ B16 hay C16. Ghi lại, đây là thông tin thợ sẽ hỏi.
- Chạm tay vào thân nhựa aptomat ngay sau khi nó nhảy. Ấm hoặc nóng → nguyên nhân 5, tiếp xúc kém.
- Tắt hết thiết bị khác trên nhánh, bật riêng điều hòa. Không nhảy nữa → nguyên nhân 3, dùng chung nhánh.
- Để ý thời điểm nhảy. Nhảy trong một hai giây đầu → nguyên nhân 1 và 2. Nhảy sau khi chạy lâu → nguyên nhân 4.
- Để ý thời tiết. Nhảy nhiều hơn vào hôm mưa hoặc ẩm → nguyên nhân 6, dù thiết bị nhảy không có nút test cũng nên nói với thợ chi tiết này.
Những dấu hiệu khác cho thấy điện trong nhà đang có vấn đề nằm ở bài tám dấu hiệu điện trong nhà. Ghi lại câu trả lời của sáu bước này rồi gọi thợ. Thợ đến là đo được ngay thay vì phải thử lại từ đầu.
Ba thứ không được làm
Nâng số ampe aptomat lên cho đỡ nhảy. Aptomat không bảo vệ chính nó, nó bảo vệ sợi dây phía sau. Nâng số ampe trong khi dây vẫn là dây cũ nghĩa là dây có thể nóng tới mức hỏng cách điện mà thiết bị bảo vệ vẫn chưa cắt. Đây là cách làm biến một sự cố báo được thành một sự cố không báo.
Dùng que chèn hoặc buộc cần aptomat ở vị trí bật. Việc này vô hiệu hóa thiết bị bảo vệ trong khi nguyên nhân vẫn còn đó.
Bỏ qua thiết bị chống dòng rò vì nó hay nhảy. Nó nhảy nhiều là đang có đường rò thật. Thay nó bằng aptomat thường là bỏ mất phần bảo vệ người.
Khi nào aptomat nhảy lại là chuyện tốt
Nhảy gây bất tiện, nhưng nhảy nghĩa là có thứ đang theo dõi và có thứ đang cắt. Chuyện đáng lo hơn là loại sự cố không làm nhảy gì cả.
Hai loại như vậy: dòng rò nhỏ đi qua người mà aptomat quá dòng không phát hiện được, và hồ quang ở điểm nối lỏng, phát tia lửa nhỏ mỗi lần máy khởi động trong khi dòng tổng vẫn trong định mức.
Đây là lý do trong tủ điện có những thiết bị làm việc khác với aptomat: nhóm bảo vệ điện giật cách ly cho phần dòng rò, nhóm hạn chế tia lửa điện cho phần hồ quang. Lắp cho nhà ở thì chọn loại nào có ở bài về thiết bị 1 pha cho gia đình; lắp đầu nguồn hay mạch nhánh thì ở bài so sánh đầu nguồn và mạch nhánh.
Việc tự làm được và việc phải gọi thợ
| Chủ nhà làm được | Phải có thợ điện |
|---|---|
| Xem thiết bị nào nhảy, có nút test không | Đo dòng làm việc và dòng khởi động |
| Đọc chữ và số trên thân aptomat | Đổi loại đặc tuyến hoặc số ampe |
| Chạm thử xem aptomat có ấm không | Siết lại đầu cốt trong tủ |
| Tắt bớt thiết bị để thử khoanh vùng | Kéo mạch riêng cho điều hòa |
| Ghi lại thời điểm và thời tiết khi nhảy | Đo dòng rò, đo điện trở cách điện |
| Rửa lưới lọc dàn lạnh | Mọi việc cần mở tủ điện ra |
Câu hỏi thường gặp
Aptomat nhảy liên tục thì có nên bật lại nhiều lần không?
Không. Bật lại một lần để xác nhận là hợp lý. Nhảy lại lần thứ hai thì dừng, vì mỗi lần cắt dưới dòng lớn đều làm mòn tiếp điểm bên trong, và nguyên nhân thì vẫn còn nguyên.
Mùa trước dùng bình thường, mùa này mới nhảy là vì sao?
Hay gặp nhất là nguyên nhân 4 và 5: dàn bám bụi thêm một năm, và đầu cốt lỏng thêm sau một chu kỳ nóng nguội. Cả hai đều tiến triển chậm nên không có mốc rõ ràng.
Aptomat bao nhiêu ampe là đủ cho điều hòa?
Không có một con số dùng cho mọi máy. Nó phụ thuộc vào công suất ghi trên nhãn máy và vào tiết diện dây của nhánh đó — hai thứ phải tính cùng nhau. Cách tính ở bài về dây dẫn và aptomat cho điều hòa.
Chống giật nhảy nhưng kiểm điều hòa thì không thấy rò, vì sao?
Có thể là nguyên nhân 7: nhiều máy biến tần cùng nằm sau một thiết bị chống dòng rò, các dòng rò nền nhỏ cộng lại. Kiểm từng máy riêng thì máy nào cũng trong mức. Cách xử lý là chia nhóm mạch.
Có nên lắp thêm aptomat lớn hơn ở phía trước cho chắc không?
Thêm thiết bị lớn hơn ở phía trước không giải quyết nguyên nhân, và có thể làm mất tính chọn lọc giữa các cấp bảo vệ. Việc cần làm là tìm đúng nguyên nhân trong bảy cái trên.
Nhắn cho bên em theo cách anh chị thấy tiện
Nhắn Zalo gửi ảnh tủ điện
Gọi 0394 12 12 68
Để lại số, bên em gọi lại
Xem thiết bị liên quan: Nhóm thiết bị bảo vệ điện giật cách ly · Bên em xem tin trong giờ hành chính.
Đọc thêm: Dùng điều hòa an toàn điện: 12 việc cần kiểm · Dây dẫn và aptomat cho điều hòa: chọn sao cho đúng · Aptomat không nhảy mà vẫn cháy — vì sao
MHHVIETNAM — phân phối thiết bị an toàn điện.
Ngăn điện giật – Chặn cháy lan; Điện an toàn, nhà bình an.
