An toàn điện khi nhà có trẻ nhỏ và người lớn tuổi

Hệ thống điện trong nhà được làm theo một giả định ngầm: người dùng là người lớn khoẻ mạnh, biết mình đang làm gì, rút tay lại được khi thấy bất thường.

Giả định đó đúng với phần lớn thời gian. Nhưng nhà có trẻ nhỏ hoặc có người lớn tuổi thì có lúc nó không đúng — và chỗ khác nhau nằm ở những điểm rất cụ thể, không phải chung chung.

Bài này nói hai nhóm đó khác người lớn khoẻ ở chỗ nào, rồi liệt kê việc nên làm cho từng nhóm. Đây là bài thuộc chuỗi mẹo dùng điện an toàn, cùng chuỗi với tám dấu hiệu điện trong nhà đang có vấn đề.

Cùng một dòng điện, hai nhóm chịu khác nhau

Ba điểm khác nhau, và cả ba đều đo được chứ không phải cảm tính:

Thêm một điểm không đo được nhưng rõ: trẻ nhỏ chủ động đi tìm. Ổ cắm ở độ cao ngang tầm với của trẻ tập đi là thứ gây tò mò, và trẻ chưa có khái niệm nguy hiểm để tự tránh.

Nhà có trẻ nhỏ

Ổ cắm

• Nắp che ổ cắm cho những ổ thấp — loại có lẫy, không phải loại nút nhựa cắm vào. Nút nhựa cắm vào thì trẻ lớn hơn một chút rút ra được, và bản thân cái nút lại thành thứ trẻ cho vào miệng.
• Ổ cắm kéo dài để sàn là thứ nên bỏ trước tiên. Nó vừa tầm với, vừa có dây để kéo, vừa thường nằm chỗ trẻ chơi.
• Dây thừa thì cuộn gọn và cố định, nhưng xả thẳng khi đang cắm thiết bị sinh nhiệt — lý do ở bài ổ cắm và dây nối dài.

Thiết bị

• Rút phích thiết bị sinh nhiệt sau khi dùng — ấm, bàn là, máy sấy. Phích còn cắm nghĩa là dây còn có điện tới tận đầu thiết bị.
• Quạt, máy sưởi đặt ngoài tầm với, và kiểm lồng bảo vệ có còn đủ nan không.
• Đồ chơi dùng pin sạc thì sạc ở chỗ người lớn nhìn thấy, không sạc trong phòng ngủ của trẻ qua đêm.

Dạy trẻ ba câu, không cần dạy nhiều

Không chạm ổ cắm · không cho vật gì vào lỗ ổ cắm · tay ướt thì không chạm đồ điện. Ba câu này ngắn đủ để trẻ nhớ, và phủ phần lớn tình huống. Nhưng dạy trẻ là lớp cuối, không phải lớp đầu — lớp đầu vẫn là che chắn và bố trí.

Nhà có người lớn tuổi

Nhóm này ngược với trẻ nhỏ: họ biết nguy hiểm, nhưng phản xạ và thể trạng không còn như trước. Việc cần làm vì vậy cũng khác hẳn.

Giảm việc phải cắm rút

Mỗi lần cắm rút phích là một lần có khả năng chạm vào phần kim loại, nhất là khi phích lỏng và phải đẩy đi đẩy lại.

• Dùng ổ cắm có công tắc riêng từng lỗ — bật tắt bằng công tắc thay vì rút phích.
• Đổi những ổ cắm đã lỏng. Phích phải lắc mới có điện là thứ gây khó cho người tay yếu, và cũng là chỗ sinh nhiệt.
• Ổ cắm đặt ở độ cao vừa tầm, không phải cúi sát sàn. Ổ sát sàn làm người lớn tuổi phải cúi hoặc quỳ, vừa khó vừa dễ mất thăng bằng.

Nhà tắm là chỗ cần để ý nhất

Gộp cả ba yếu tố: nước, sàn trơn, và thiết bị công suất lớn. Phần đầy đủ ở bài dùng điện ở chỗ ẩm, riêng ở đây ba việc đáng làm:

• Tắt bình nóng lạnh trước khi tắm. Nếu người lớn tuổi hay quên thì dùng công tắc có đèn báo đặt ngoài cửa — nhìn là biết đang bật hay tắt.
• Chạm vỏ bình thấy tê thì báo ngay, đừng ngại phiền con cháu. Nói trước điều này với ông bà là việc nên làm.
• Thảm chống trơn — không phải chuyện điện, nhưng ngã trong nhà tắm và sự cố điện hay đi cùng nhau.

Người ở một mình

Đây là điểm ít được nói tới. Người lớn tuổi ở một mình thì nếu có chuyện, thời gian tới khi có người biết dài hơn nhiều. Việc làm được:

• Ghi số thợ điện quen và số 114 dán ngay cạnh tủ điện, chữ to
• Chỉ cho ông bà biết aptomat tổng ở đâu và gạt xuống thế nào
• Người nhà kiểm hệ thống điện định kỳ thay vì chờ ông bà báo

Việc làm chung cho cả hai nhóm

Bấm nút TEST theo lịch

Thiết bị bảo vệ chống dòng rò nào cũng có nút TEST. Bấm nút đó là cách kiểm xem nó còn tác động không. Thiết bị lắp mười năm trước mà chưa ai bấm thử lần nào thì không ai biết nó còn làm việc hay không.

Việc này chủ nhà làm được, mất vài giây, và nên làm theo lịch cố định — ví dụ đầu mỗi tháng. Cách bấm đúng theo hướng dẫn của từng thiết bị, ghi ở bài dùng và bảo trì thiết bị sau khi lắp.

Cho cả nhà biết tủ điện ở đâu

Nghe hiển nhiên nhưng rất nhiều nhà chỉ một người biết. Nên có ít nhất hai người trong nhà biết tủ điện ở đâu, aptomat tổng là cái nào, và gạt xuống thế nào.

Dán nhãn từng nhánh — bếp, phòng ngủ, bình nóng lạnh — là việc thợ làm trong mười phút lúc tới kiểm, và nó đổi hẳn chuyện xử lý khi có sự cố.

Thứ che chắn và dạy bảo không giải quyết được

Nắp che ổ cắm xử lý việc trẻ cho vật vào lỗ. Công tắc riêng từng lỗ xử lý việc cắm rút nhiều. Cả hai đều làm tốt phần của mình.

Nhưng không cái nào can thiệp được vào dòng rò từ bên trong thiết bị ra vỏ. Khi thanh đốt bình nóng lạnh rò ra vỏ, hay khi lớp cách điện của máy giặt kém đi sau nhiều năm, thì vỏ kim loại mang điện — và người chạm vào không cần làm gì sai cả.

Đây đúng là nhóm mà trẻ nhỏ và người lớn tuổi chịu nặng hơn, và cũng là nhóm không có dấu hiệu báo trước cho tới lúc có người chạm.

Thiết bị bảo vệ điện giật cách ly theo dõi dòng rò liên tục, hỗ trợ giảm thiểu nguy cơ điện giật trong môi trường cách ly — tức khi người đi dép, đứng trên sàn nhựa hoặc sàn gỗ, không chạm trực tiếp nền đất. Nhà ở thì xem thêm thiết bị 1 pha cho gia đình, và vì sao gia đình bắt đầu tìm hiểu.

Việc làm được ngay và việc phải gọi thợ

⛔ Ba việc không nên làm trong mọi trường hợp: để trẻ chơi gần tủ điện dù tủ có khoá · dùng nút nhựa chặn ổ cắm thay cho nắp có lẫy · bỏ qua lời ông bà nói “chạm vào thấy tê tê”.

Câu hỏi thường gặp

Nắp che ổ cắm loại nào nên dùng?

Loại có lẫy xoay hoặc lẫy trượt, gắn liền với mặt ổ. Loại nút nhựa cắm vào lỗ có hai nhược điểm: trẻ lớn hơn rút ra được, và bản thân cái nút là vật nhỏ trẻ có thể cho vào miệng.

Có cần lắp thiết bị bảo vệ riêng cho phòng trẻ không?

Thường không cần riêng cho một phòng. Thiết bị lắp trong tủ điện bảo vệ theo nhánh, nên việc cần làm là biết phòng trẻ nằm ở nhánh nào và nhánh đó đã có bảo vệ dòng rò chưa. Cách bố trí theo nhánh ở bài lắp ở tủ tổng hay tủ nhánh.

Ông bà hay quên tắt bình nóng lạnh thì làm sao?

Cách đơn giản là công tắc có đèn báo đặt ngoài cửa nhà tắm — nhìn là biết đang bật. Cách khác là hẹn giờ. Nhưng cả hai đều là cách hỗ trợ trí nhớ, không thay được bảo vệ chống rò.

Trẻ bao nhiêu tuổi thì bỏ được nắp che ổ cắm?

Không có mốc tuổi chung. Mốc thực tế là khi trẻ hiểu và nhớ được lời dặn, thường sau tuổi đi học. Nhưng những ổ ở chỗ khuất, chỗ trẻ hay chơi thì để nắp cũng không phiền gì.

Nhà có cả trẻ nhỏ và người lớn tuổi thì ưu tiên làm gì trước?

Ba việc, theo thứ tự: kiểm xem tủ điện đã có bảo vệ dòng rò chưa · bấm nút TEST xem nó còn tác động không · rồi mới tới che chắn ổ cắm và bố trí lại. Lớp bảo vệ chung phủ được cả nhà, che chắn chỉ phủ từng chỗ.

Nhà mình đang cân nhắc có nên lắp thêm thiết bị bảo vệ hay không, đọc tiếp bài nhà có trẻ nhỏ và người cao tuổi có nên lắp thiết bị chống giật không — bài đó nói rõ aptomat thiếu lớp gì, lắp gì và lắp chỗ nào trước.

Đọc thêm: Thiết bị 1 pha cho gia đình · Dùng và bảo trì thiết bị sau khi lắp · Dùng điện ở chỗ ẩm

MHHVIETNAM — ĐIỆN AN TOÀN – NHÀ BÌNH AN.
Ngăn điện giật – Chặn cháy lan; Điện an toàn, nhà bình an.