Cách kiểm tra nhà có bị rò điện không? Bảy dấu hiệu và bốn cách tự kiểm

Rò điện hiếm khi báo trước. Nó âm thầm cho tới hôm chạm vào vỏ máy giặt thấy tê tay, hoặc tới lúc aptomat nhảy mà không hiểu vì sao. Bài này gom lại: bảy dấu hiệu nhận ra sớm, bốn cách tự kiểm không cần thợ, và bảng tra theo từng thiết bị để anh chị đi thẳng tới đúng chỗ đang hỏng.

Rò điện là gì, nói cho dễ hiểu

Bình thường dòng điện đi vào thiết bị bao nhiêu thì đi ra bấy nhiêu. Rò điện là khi một phần dòng điện đi lạc ra ngoài đường của nó — ra vỏ kim loại, ra đường ống nước, ra tường ẩm, rồi tìm đường xuống đất.

Nguyên nhân thường gặp: lớp cách điện của dây xuống cấp, thiết bị cũ hỏng bên trong, nước và hơi ẩm lọt vào, hoặc chuột cắn dây âm tường.

Chỗ nguy hiểm là người có thể trở thành đường đi đó. Chân chạm nền ẩm, tay chạm vỏ máy — dòng điện đi qua người xuống đất. Giải thích đầy đủ cơ chế ở bài dòng rò là gì.

Bảy dấu hiệu nhà đang rò điện

Không cần máy móc gì, để ý mấy thứ này là thấy:

1. Tê tay khi chạm vỏ thiết bị — tủ lạnh, máy giặt, bình nóng lạnh, vòi sen. Đây là dấu hiệu rõ nhất và cũng hay bị bỏ qua nhất.
2. Aptomat chống rò hay nhảy dù nhà không dùng nhiều thiết bị.
3. Bóng đèn nhấp nháy bất thường, nhất là khi bật thêm một thiết bị khác.
4. Tiền điện tăng mà cách dùng không đổi.
5. Mùi khét, hoặc sờ thấy dây điện, ổ cắm nóng bất thường.
6. Thiết bị chạy chập chờn, lúc được lúc không.
7. Ổ cắm hoặc công tắc kêu lách tách khi cắm rút.

⚠️ Thấy tê tay thì đừng chờ. Nhiều người nghĩ “tê nhẹ thôi, không sao” — nhưng mức rò thay đổi theo độ ẩm. Hôm trời hanh thì tê nhẹ, hôm nồm ẩm có thể khác hẳn. Chi tiết vì sao ở bài rò điện ra vỏ máy, vì sao chạm vào thấy tê tay.

Bốn cách tự kiểm, không cần thợ

1. Bút thử điện — nhanh nhất, nhưng chỉ biết có hay không

Chạm đầu bút vào vỏ kim loại của thiết bị. Bút sáng là có điện trên vỏ. Rẻ, nhanh, ai cũng làm được. Nhược điểm: chỉ biết có rò, không biết rò bao nhiêu, và bút kém chất lượng có thể sáng nhầm do cảm ứng.

2. Bấm nút TEST trên thiết bị chống dòng rò

Thiết bị chống dòng rò trong tủ điện đều có nút TEST. Bấm vào, nó phải ngắt ngay. Không ngắt nghĩa là bộ phận bên trong đã hỏng — nguy hơn là không lắp, vì cả nhà đang tưởng mình được bảo vệ. Nên bấm mỗi tháng một lần.

3. Rút từng thiết bị để khoanh vùng

Cách này không cần dụng cụ gì. Rút lần lượt từng thiết bị rồi theo dõi: rút tới cái nào mà hiện tượng biến mất thì nghi cái đó. Mất thời gian nhưng chính xác, và ai cũng làm được.

4. Ampe kìm đo dòng rò — chính xác nhất

Ampe kìm loại đo được dòng rò sẽ cho con số cụ thể, tính bằng mili ampe. Đây là cách thợ điện dùng để biết rò ở mức nào và rò ở nhánh nào. Về ngưỡng bao nhiêu mA là nguy hiểm với người, xem bài bao nhiêu mA gây nguy hiểm.

⛔ Không tự mở tủ điện khi chưa ngắt nguồn. Ba cách đầu làm được mà không cần mở tủ. Cách thứ tư thì nên để thợ.

Bảng tra: thiết bị nào đang rò

Mỗi thiết bị rò theo một kiểu khác nhau. Anh chị nghi cái nào thì bấm thẳng vào dòng đó:

Rò điện có làm tốn tiền điện không

Có. Dòng rò vẫn là dòng điện chạy qua công tơ, nên vẫn bị tính tiền — dù nó chẳng làm việc gì có ích. Nhưng mức tốn thì tuỳ: rò nhỏ vài chục mili ampe thì tiền không đáng kể, rò lớn và kéo dài mới thấy rõ trên hoá đơn.

Vì vậy đừng lấy hoá đơn tiền điện làm cách phát hiện rò — tới lúc hoá đơn tăng thấy rõ thì mức rò đã khá lớn rồi. Cách tính cụ thể ở bài dòng rò tốn bao nhiêu tiền thật mỗi tháng và rò điện có tốn điện không.

Khi nào tự làm được, khi nào phải gọi thợ

Nhớ một điều về trách nhiệm: phần điện từ sau công tơ trở vào nhà là của chủ nhà, theo Điều 74 Luật Điện lực 2024. Ngành điện không vào trong nhà kiểm hộ. Xem bài điện sau công tơ là trách nhiệm của ai.

Lớp bảo vệ nên có trong tủ điện

Tự kiểm giúp phát hiện khi đã rò. Nhưng thứ bảo vệ người lúc sự cố xảy ra phải nằm sẵn trong tủ điện, hoạt động trong tích tắc mà không cần ai bấm gì.

MHHVIETNAM phân phối hai nhóm thiết bị lắp trong tủ, lo hai việc khác nhau:

• Nhóm thiết bị bảo vệ điện giật cách ly — hỗ trợ giảm thiểu nguy cơ điện giật bằng nguyên lý cách ly. Thông số từng mã ghi theo catalog nhà sản xuất: JMHH 63A, NMHH 63A.
• Nhóm thiết bị hạn chế tia lửa điện — lo phần tiếp xúc kém sinh tia lửa trong tủ, thứ mà thiết bị chống dòng rò không nhìn thấy.

Nói rõ cho khỏi hiểu nhầm: MHHVIETNAM không phân phối RCCB, RCBO hay ổ cắm chống giật. Anh chị cần mấy loại đó thì xem bài nên lắp RCBO hay RCCB và ổ cắm chống giật là gì.

Gửi ảnh tủ điện, MHHVIETNAM xem giúp

Nhà đang nghi rò điện mà chưa biết bắt đầu từ đâu, cách nhanh nhất là chụp tủ điện khi mở nắp gửi sang. Nhìn tủ là biết nhà đang có lớp bảo vệ nào, thiếu lớp nào, và nên kiểm nhánh nào trước.

Chụp kèm giúp: số ampe ghi trên aptomat tổng, và cho biết nhà một pha hay ba pha.

Câu hỏi thường gặp

Chạm vào thấy tê nhẹ thì có sao không?

Có. Tê nhẹ nghĩa là đã có dòng điện đi qua người. Mức rò thay đổi theo độ ẩm và theo tình trạng thiết bị, hôm nay nhẹ không có nghĩa mai cũng nhẹ. Ngừng dùng thiết bị đó rồi kiểm tra.

Bút thử điện sáng có chắc chắn là rò điện không?

Không chắc chắn. Bút thử điện loại cảm ứng có thể sáng do điện trường gần đó chứ không phải do vỏ máy mang điện thật. Bút sáng là dấu hiệu để kiểm tiếp bằng ampe kìm, không phải kết luận cuối cùng.

Nhà đã có aptomat chống rò thì còn cần kiểm nữa không?

Vẫn cần. Thiết bị bảo vệ cũng hỏng theo thời gian, và bộ phận cơ khí bên trong có thể kẹt nếu lâu không hoạt động. Bấm nút TEST mỗi tháng một lần là cách đơn giản nhất để biết nó còn làm việc.

Rò điện có tự hết không?

Không. Lớp cách điện đã xuống cấp thì không tự phục hồi. Có khi dấu hiệu biến mất vì trời hanh khô, nhưng đến mùa nồm ẩm sẽ quay lại và thường nặng hơn.

Rút hết thiết bị mà vẫn có dòng rò thì do đâu?

Nghi dây âm tường — chuột cắn, đinh đóng xuyên, hoặc nước thấm vào ống luồn dây. Trường hợp này phải gọi thợ dò bằng máy, không tự tìm được.

Kiểm xong rồi thì làm gì tiếp?

Sửa hoặc thay thiết bị đang rò, rồi xem lại lớp bảo vệ trong tủ điện. Phát hiện được một lần là may, nhưng thứ bảo vệ người những lần sau phải nằm sẵn trong tủ.

Đọc thêm: Dòng rò là gì · Rò điện âm tường: cách dò · Điện sau công tơ là trách nhiệm của ai

MHHVIETNAM — ĐIỆN AN TOÀN – NHÀ BÌNH AN.