Nguyên nhân cháy xe điện khi sạc: bốn nhóm, nhóm nào do điện

Khi có một vụ cháy liên quan tới xe điện đang sạc, câu hỏi đầu bên nhà thường là “do cái xe hay do điện nhà?”. Câu trả lời quan trọng, vì hai hướng dẫn tới hai việc phải làm hoàn toàn khác nhau.

Bài này chia nguyên nhân thành bốn nhóm, nói rõ mỗi nhóm nằm ở đâu, dấu hiệu nhận ra thế nào, và quan trọng nhất: nhóm nào thiết bị điện xử lý được, nhóm nào không.

Phần cuối nói thẳng về giới hạn — vì một thiết bị lắp trong tủ điện không can thiệp được vào thứ xảy ra bên trong viên pin. Biết đúng ranh giới đó thì mới biết mình còn hở chỗ nào.

Bốn nhóm nguyên nhân, xếp theo chỗ nó xảy ra

Bốn nhóm này không loại trừ nhau. Một vụ thường có hai ba nhóm cùng lúc: pin đã yếu, cắm vào một ổ đã tiếp xúc kém, ở một chỗ không ai nhìn thấy.

Nhóm 1 — trong viên pin

Pin lithium khi hỏng theo kiểu nhiệt sẽ tự sinh nhiệt, và nhiệt đó làm phản ứng tiếp tục. Quá trình này không cần dòng điện từ ngoài để duy trì — nghĩa là rút phích ra lúc nó đã bắt đầu thì cũng không dừng được.

Nguyên nhân thường gặp: cell có lỗi từ sản xuất · pin từng bị va đập hoặc ngâm nước · pin cũ đã chai · pin thay ngoài không rõ nguồn gốc · sạc trong môi trường quá nóng.

Dấu hiệu trước khi hỏng: vỏ pin phồng · pin nóng bất thường khi sạc · thời gian dùng ngắn hẳn đi · có mùi lạ · xe từng ngã mạnh hoặc lội nước sâu.

⛔ Nhóm này không có thiết bị điện nào trong tủ điện can thiệp được. Nó xảy ra sau điểm cấp điện, bên trong xe. Việc xử lý là ở khâu chọn pin, kiểm pin, và thay pin đúng chỗ.

Nhóm 2 — ở bộ sạc

Bộ sạc là phần nối giữa ổ cắm và xe. Rủi ro ở đây chủ yếu do dùng không đúng bộ hoặc bộ đã hỏng mà vẫn dùng.

• Sạc không đúng loại cho xe. Thông số ghi trên bộ sạc và trên xe phải khớp. Mua bộ rẻ thay cho bộ theo xe là chỗ hay có chuyện.
• Dây sạc gãy ngầm. Dây bị gập ở một chỗ nhiều lần, lõi đồng bên trong đứt dần trong khi vỏ ngoài vẫn lành.
• Đầu cắm vào xe lỏng — cắm phải lắc, hoặc sạc hay bị ngắt giữa chừng.

Nhóm này cũng nằm ngoài phạm vi thiết bị trong tủ điện, vì nó ở phía sau ổ cắm. Việc xử lý là dùng đúng bộ sạc theo xe và thay khi dây có dấu hiệu hỏng.

Nhóm 3 — ở đường điện trong nhà

Đây là nhóm ít được nói tới nhất, vì ai cũng nhìn vào cái xe. Nhưng sạc một xe máy điện là cắm thêm một tải lớn, chạy liên tục nhiều giờ, vào một hệ thống điện làm từ lúc chưa có xe điện.

Quá tải nhánh

Nhánh ổ cắm trong nhà thường tính cho tải sinh hoạt ngắt quãng. Thêm một bộ sạc chạy 5–8 tiếng liên tục là thay đổi cách nhánh đó làm việc, nhất là khi cùng nhánh còn tủ lạnh, điều hoà.

Tiếp xúc kém ở ổ cắm

Chỗ nối lỏng làm diện tích tiếp xúc giảm, cùng một dòng đi qua chỗ hẹp hơn thì sinh nhiệt nhiều hơn. Nhiệt làm đồng oxy hoá, oxy hoá lại dẫn kém hơn — một vòng tự nuôi nhau. Trong suốt quá trình đó dòng vẫn trong mức định mức, nên aptomat quá dòng không thấy gì.

Dây nối dài và cuộn dây chưa xả

Rất phổ biến vì ổ cắm hiếm khi ở đúng chỗ để xe. Hai lỗi hay gặp: dùng ổ kéo dài loại nhẹ cho tải sạc, và để nguyên dây trong cuộn — nhiệt ở giữa cuộn không toả ra được. Chi tiết ở bài ổ cắm và dây nối dài.

Hồ quang ở chỗ nối

Khi hai mặt tiếp xúc tách nhau một khe rất nhỏ, dòng điện có thể phóng qua khe đó. Hiện tượng này không làm tăng dòng tổng đủ để aptomat quá dòng phản ứng, và nó nằm kín trong hộp nối hoặc trong tường nên không nhìn thấy, không nghe thấy từ ngoài.

⭐ Trong bốn nhóm, chỉ nhóm 3 là nhóm mà thiết bị trong tủ điện có vai trò, và cũng là nhóm dễ bị bỏ qua nhất khi người ta chỉ lo đổi pin với đổi sạc.

Nhóm 4 — ở cách bố trí

Nhóm này không gây ra cháy, nhưng quyết định hậu quả khi đã có cháy:

• Sạc ở lối thoát duy nhất. Nhà ống để xe tầng một, cầu thang cũng tầng một — xe nằm giữa người và cửa.
• Vật dễ bắt lửa đặt quanh chỗ sạc — thùng carton, vải, xốp, can xăng.
• Không có đầu báo khói ở khu để xe, nên sự cố ban đêm không ai biết.
• Sạc trong phòng kín, không thông gió.

Phần bố trí và phần luật quy định gì thì bài sạc xe điện trong nhà nói đủ.

Thiết bị trong tủ điện làm được gì, không làm được gì

Phần này cần nói thẳng, vì đây là chỗ dễ hiểu sai nhất.

Thiết bị hạn chế tia lửa điện mã DL3MHH-1P63A-PT làm việc theo chuỗi: giám sát liên tục → phát hiện bất thường → phân tích → ngắt mạch nhanh. Việc ngắt nhanh giúp giảm thời gian dòng điện sự cố tồn tại, qua đó hỗ trợ hạn chế điều kiện phát sinh hoặc duy trì hồ quang điện.

Tài liệu nhà sản xuất ghi phạm vi sử dụng có hệ thống điện cấp nguồn cho trạm sạc xe điện và hệ thống cấp điện cho thiết bị sạc xe điện (EVSE), theo thông số của từng model.

⛔ Ba điều phải nói rõ: thiết bị bảo vệ mạch cấp nguồn, không phải bộ sạc · nó hỗ trợ giảm nguy cơ chập, cháy do một số dạng sự cố điện, không phải mọi dạng · và nó không phải giải pháp phòng cháy chữa cháy thay cho đầu báo khói, bình chữa cháy, lối thoát.

[CHỖ ĐẶT VIDEO — chưa tải lên web]
Video thử nghiệm chập cháy, 1 phút 06 giây. Tệp có sẵn trong máy: Landing page/media/video-test-chap-chay.mp4. Tải lên Thư viện WordPress rồi thay khối này bằng video.

Việc làm được ngay và việc phải gọi thợ

⛔ Ba việc không nên làm trong mọi trường hợp: sạc xe ngay trên lối thoát duy nhất của nhà · dùng bộ sạc không đúng loại cho xe · tiếp tục sạc một viên pin đã phồng vỏ.

Câu hỏi thường gặp

Lắp thiết bị trong tủ điện rồi thì sạc qua đêm có yên tâm chưa?

Thiết bị xử lý nhóm 3 — đường điện trong nhà. Ba nhóm còn lại vẫn nguyên: pin, bộ sạc, và cách bố trí. Nên câu trả lời là bớt được một nhóm rủi ro, không phải hết rủi ro.

Nhà tôi aptomat chưa nhảy lần nào, vậy đường điện ổn chứ?

Điều đó chỉ nói lên là chưa có sự cố thuộc loại aptomat bắt được. Tiếp xúc kém và hồ quang nằm ngoài phạm vi của aptomat quá dòng — xem bài aptomat không nhảy mà vẫn cháy.

DL3MHH lắp ở đâu trong tủ điện?

Tài liệu nói lắp tại đầu nguồn cấp điện cho tủ phân phối, hoặc tại nhánh cấp điện đến thiết bị sạc, tuỳ thiết kế. Chọn vị trí nào thì cần người có chuyên môn xem tủ thực tế. Nguyên tắc chung ở bài lắp ở tủ tổng hay tủ nhánh.

Xe tôi sạc bằng ổ cắm thường, có cần làm gì trước không?

Việc đáng làm trước tiên là sờ ổ cắm đó sau khi sạc được một hai tiếng. Ấm rõ ở mặt ổ là dấu hiệu nhánh đang chịu sát ngưỡng hoặc chỗ tiếp xúc đã kém. Cách kiểm đầy đủ ở bài tự kiểm điện nhà trong 30 phút.

Thiết bị này có thay được đầu báo khói không?

Không. Hai thứ làm hai việc khác nhau: thiết bị trong tủ điện can thiệp vào mạch điện, đầu báo khói phát hiện khói đã có. Nhà có khu để xe nên có cả hai.

Đọc thêm: Sạc xe điện trong nhà: luật quy định gì · Aptomat không nhảy mà vẫn cháy · Ổ cắm và dây nối dài

MHHVIETNAM — ĐIỆN AN TOÀN – NHÀ BÌNH AN.
Ngăn điện giật – Chặn cháy lan; Điện an toàn, nhà bình an.