MHH VIETNAM - GIẢI PHÁP AN TOÀN ĐIỆN 
Chữa cháy tủ điện tự động: dùng loại nào, lắp thế nào
Phần lớn đám cháy do điện bắt đầu bên trong tủ điện – chỗ tập trung aptomat, khởi động từ, hàng chục mối nối và dây dẫn chạy liên tục. Vấn đề là khi khói bốc ra ngoài để người ta nhìn thấy thì bên trong đã cháy một lúc rồi. Đó là lý do có nhóm thiết bị chữa cháy tủ điện tự động. Bài này so sánh các loại đang có, cách chọn và cách lắp.
Nội dung bài viết
Vì sao tủ điện là nơi cháy nhiều nhất
Bốn lý do gộp lại:
- Mối nối nhiều. Mỗi mối nối lỏng là một điểm phát nhiệt. Rung động của máy móc trong xưởng làm ốc vít lỏng dần theo năm tháng.
- Không gian kín, tản nhiệt kém. Nhiệt tích lại thay vì thoát ra.
- Vật liệu dễ bắt lửa ngay bên trong – vỏ nhựa aptomat, vỏ cách điện dây.
- Không ai nhìn vào. Tủ điện đóng kín, có khi cả năm không mở. Nhiệt tăng dần không ai biết.
Thêm một điều ít người để ý: tia hồ quang. Khi mối nối lỏng hoặc dây chập, phóng điện tạo hồ quang có nhiệt độ rất cao trong tích tắc – đủ để làm chảy kim loại và bắt lửa vào vỏ nhựa. Xem hồ quang điện là gì và hồ quang điện nguy hiểm thế nào.
Đọc thêm: cháy bắt đầu từ tủ điện và tủ điện cháy.
Chữa cháy tủ điện dùng bình gì?
Đây là câu nhiều người hỏi, và câu trả lời quan trọng nhất là: không dùng nước, không dùng bình bột thông thường cho tủ điện đang có điện.
- Nước – dẫn điện, gây giật cho người chữa cháy và làm hỏng toàn bộ thiết bị. Xem cháy điện có dùng nước được không.
- Bình bột (ABC) – dập được lửa nhưng bột bám vào bo mạch, tiếp điểm, gây ăn mòn. Thường sau đó phải thay cả tủ.
- Bình CO₂ – dùng được cho thiết bị điện, không để lại dư lượng. Nhưng phải có người cầm bình xịt, nghĩa là phải có người phát hiện kịp và ở gần.
- Thiết bị tự kích hoạt trong tủ – không cần người, hoạt động cả khi xưởng đóng cửa ban đêm.
Điểm mấu chốt: ba loại đầu đều cần một người đang có mặt và phát hiện kịp. Mà cháy tủ điện hay xảy ra vào ban đêm hoặc ngày nghỉ – lúc xưởng không có ai.
So sánh bốn cách đang dùng
| Cách | Cần người không | Hại thiết bị không | Hợp với |
|---|---|---|---|
| Bình bột ABC đặt cạnh tủ | Có | Có – bột ăn mòn bo mạch | Chữa cháy chung, không chuyên cho tủ điện |
| Bình CO₂ đặt cạnh tủ | Có | Không | Xưởng có người trực 24/24 |
| Viên/miếng aerosol tự kích hoạt | Không | Không | Tủ điện kín, tủ máy chủ, tủ điều khiển |
| Ống chữa cháy tự động (dạng ống mềm chạy trong tủ) | Không | Tuỳ chất chữa cháy | Tủ lớn, cần phủ rộng |
Khuyến cáo phòng cháy do điện của Cục Cảnh sát PCCC và CNCH cũng nhấn mạnh việc kiểm tra hệ thống điện định kỳ.
Thiết bị tự kích hoạt bằng aerosol hoạt động ra sao
Nguyên lý đơn giản đến mức đó chính là ưu điểm của nó:
- Thiết bị là một khối nhỏ gắn bên trong tủ, không nối vào nguồn điện nào.
- Bên trong có dây nhiệt. Khi nhiệt độ trong tủ lên tới khoảng 170°C, dây nhiệt tự kích hoạt.
- Hợp chất rắn bên trong cháy, sinh ra khói aerosol siêu mịn lan khắp không gian kín của tủ.
- Khói này ngắt chuỗi phản ứng cháy theo cơ chế hoá học – nó không hút hết oxy, nên không gây ngạt như một số chất chữa cháy khác.
Vì không cần điện nên nó vẫn làm việc ngay cả khi aptomat đã nhảy hoặc mất điện toàn xưởng – đúng lúc hay xảy ra sự cố nhất.
Thông số cần biết khi chọn:
| Thông số | Ý nghĩa thực tế |
|---|---|
| Nhiệt độ kích hoạt ~170°C | Đủ cao để không kích nhầm khi tủ chỉ nóng bình thường |
| Diện tích bảo vệ (m³) | Quyết định tủ của bạn cần mấy cái. Đây là thông số hay bị bỏ qua nhất |
| Thời hạn sử dụng | Loại tốt dùng được nhiều năm, nhưng vẫn phải thay khi hết hạn |
| Không dư lượng ăn mòn | Quan trọng với tủ có bo mạch, biến tần, PLC |
Nói thẳng về giới hạn: loại thiết bị này xử lý đám cháy nhỏ, mới phát, trong không gian kín của tủ. Nó không thay hệ thống phòng cháy của cả xưởng, và nếu tủ đã cháy lan ra ngoài thì nó không giải quyết được. Ai nói với bạn rằng lắp cái này vào là tủ điện không bao giờ cháy nữa thì đó là nói quá.
Chọn theo tủ nào
| Loại tủ | Gợi ý |
|---|---|
| Tủ điện gia đình, tủ nhỏ trong nhà | Thường chưa cần. Ưu tiên làm đúng tiết diện dây và siết lại mối nối |
| Tủ điện văn phòng, cửa hàng | 1 thiết bị aerosol cho tủ cỡ nhỏ |
| Tủ điều khiển máy, tủ phân phối xưởng | Tính theo thể tích tủ – tủ lớn cần nhiều hơn một cái |
| Tủ máy chủ, phòng server | Bắt buộc loại không dư lượng, không hại bo mạch |
| Tủ tổng nhà xưởng | Aerosol trong tủ + thiết bị giám sát nhiệt và hồ quang ở đầu nguồn |
Cách tính nhanh số lượng: đo dài × rộng × cao của tủ ra m³, rồi chia cho diện tích bảo vệ của một thiết bị. Tủ 0,6 × 0,4 × 1,8 m = 0,43 m³. Với thiết bị bảo vệ 0,1 m³ thì cần khoảng 4–5 cái phân bố đều, không dồn một chỗ.
Lắp đặt và kiểm tra định kỳ
- Vị trí: gắn ở phần trên của tủ, vì nhiệt bốc lên trên. Gắn sát đáy là kích hoạt chậm.
- Cách gắn: keo dán chuyên dụng hoặc cài vào thanh ray aptomat. Không cần đấu dây, không cần nguồn.
- Tránh: đừng gắn chắn đường gió làm mát, đừng gắn sát ngay trên thiết bị toả nhiệt mạnh.
- Phân bố: tủ cần nhiều cái thì rải đều theo chiều cao, không dồn một góc.
- Kiểm tra: nhìn bằng mắt mỗi kỳ bảo trì – xem vỏ có nứt, phồng, đổi màu không. Ghi ngày lắp lên tủ để nhớ hạn thay.
Nhân tiện mở tủ, nên làm luôn: siết lại các mối nối, hút bụi trong tủ, và kiểm tra xem có dấu cháy xém hay đổi màu ở đầu cốt không. Đây là ba việc phòng cháy hiệu quả nhất mà không tốn tiền mua gì.
Chữa cháy mới là lớp cuối – còn hai lớp trước
Thiết bị chữa cháy làm việc khi đã có lửa. Nó là lớp cuối cùng, và là lớp bạn mong không bao giờ phải dùng tới. Hai lớp trước nó – phát hiện tia lửa điện sớm rồi ngắt, và bảo vệ người khi có rò điện – mới là chỗ ngăn sự cố xảy ra ngay từ đầu. Với tủ điện nhà xưởng, đủ ba lớp mới gọi là kín.
| Thiết bị | Giải quyết việc gì | Lắp ở đâu |
|---|---|---|
| PCC-010 chữa cháy tủ điện |
Gắn trong tủ, không cần cắm điện. Khi trong tủ nóng tới khoảng 170°C thì tự phun chất chữa cháy dạng khí, giúp hạn chế đám cháy nhỏ trong tủ lan ra ngoài. Không để lại dư lượng ăn mòn bo mạch. | Bên trong tủ điện, tủ điều khiển, tủ máy chủ. Diện tích bảo vệ 0,1 m³ nên tủ lớn cần hỏi kỹ thuật lắp mấy cái. |
| DLMHH 3 pha hạn chế tia lửa điện |
Theo dõi từng pha, phát hiện chập, quá tải, quá nhiệt, mất pha rồi ngắt điện – giúp hạn chế tia hồ quang. Màn hình hiện điện áp, dòng điện, nhiệt độ, dòng rò và lịch sử lỗi để thợ tra lại. | Đầu tổng tủ điện xưởng. Có bản 63A và 125A. |
| NMHH 3 pha bảo vệ điện giật |
Bảo vệ người, chỉnh được ngưỡng dòng rò, chống mất pha, ngắn mạch, quá áp – thấp áp, cắt sét lan truyền | Đầu tổng, cho xưởng có nhiều người làm việc quanh máy |
Nói rõ giới hạn: các thiết bị này giảm thiểu nguy cơ chứ không phải lắp vào là tủ điện không bao giờ cháy. PCC-010 xử lý đám cháy nhỏ, mới phát, trong không gian kín của tủ – nó không thay hệ thống phòng cháy của cả xưởng.
Câu hỏi thường gặp
Chữa cháy tủ điện dùng bình gì?
Không dùng nước và hạn chế bình bột vì bột ăn mòn bo mạch. Dùng bình CO₂ nếu có người trực, hoặc thiết bị aerosol tự kích hoạt nếu muốn hoạt động cả khi không có ai.
Thiết bị chữa cháy tủ điện tự động có cần điện không?
Loại aerosol tự kích hoạt bằng nhiệt thì không. Đó là ưu điểm lớn nhất – nó vẫn làm việc khi đã mất điện toàn xưởng.
Tủ điện của tôi cần mấy cái?
Tính thể tích tủ (dài × rộng × cao) rồi chia cho diện tích bảo vệ của một thiết bị. Tủ lớn nên nhờ kỹ thuật tính và bố trí giúp.
Thiết bị có tự kích hoạt nhầm khi tủ nóng bình thường không?
Ngưỡng khoảng 170°C cao hơn nhiều so với nhiệt độ vận hành bình thường của tủ, kể cả ngày hè. Nếu tủ lên tới mức đó thì thực sự đang có vấn đề.
Sau khi kích hoạt có phải thay tủ không?
Aerosol không để lại dư lượng ăn mòn nên thiết bị trong tủ thường dùng lại được. Nhưng phải tìm ra và sửa nguyên nhân gây cháy trước khi đóng điện lại.
Lắp cái này rồi có cần bình chữa cháy cạnh tủ nữa không?
Vẫn cần. Thiết bị trong tủ xử lý đám cháy nhỏ trong tủ. Cháy lan ra ngoài là chuyện của hệ thống phòng cháy cả xưởng.
Có thay được cho việc bảo trì tủ điện định kỳ không?
Không. Siết mối nối, hút bụi, kiểm tra đầu cốt vẫn phải làm. Thiết bị chữa cháy là phương án khi những việc đó đã không đủ.
Tủ điện nhà ở có cần lắp không?
Phần lớn tủ điện gia đình chưa cần. Nên ưu tiên đúng tiết diện dây, đúng số A aptomat và siết lại mối nối trước.
Kết
Bốn điều cần nhớ:
- Không dùng nước, hạn chế bình bột cho tủ điện. Bột ăn mòn bo mạch, nhiều khi phải thay cả tủ.
- Bình CO₂ tốt nhưng cần có người cầm xịt – mà cháy tủ hay xảy ra ban đêm.
- Thiết bị aerosol tự kích hoạt ở ~170°C, không cần điện, chạy cả khi xưởng đóng cửa.
- Nó xử lý đám cháy nhỏ trong tủ – không thay hệ thống phòng cháy của cả xưởng.
Không chắc nhà mình hay xưởng mình đang thiếu lớp nào? Nhắn cho chúng tôi số A ghi trên aptomat tổng và 1 pha hay 3 pha – trả lời trong một tin, không hỏi vòng vo.
Hotline / Zalo: 0394 121 268
MHHVIETNAM – Ngăn điện giật – Chặn cháy lan; Điện an toàn, nhà bình an.
