MHH VIETNAM - GIẢI PHÁP AN TOÀN ĐIỆN 
Cháy do chập điện: nguyên nhân, số liệu 2026 và cách phòng
Quý III/2026, Hà Nội xảy ra 154 vụ cháy, nổ; trong đó 104 vụ được xác định do sự cố hệ thống, thiết bị điện, chiếm 67,5% (Công an TP Hà Nội, dẫn theo Báo Nhân Dân, 24/9/2026). Tỷ lệ tương tự lặp lại đều đặn trong thông cáo hằng tháng của Cục Cảnh sát PCCC và CNCH. Bài này nói rõ chập điện thực chất là gì, vì sao nó gây cháy, và những việc một chủ nhà hay chủ xưởng làm được ngay.
Nội dung bài viết
Cháy do điện chiếm bao nhiêu? Số liệu mới nhất
Câu hỏi “cháy nổ do điện chiếm bao nhiêu phần trăm” hay bị trả lời sai vì lấy nhầm mẫu số. Cơ quan chức năng không công bố tỷ lệ trên tổng số vụ cháy, mà trên số vụ đã làm rõ được nguyên nhân. Nhiều vụ còn đang điều tra, chưa được tính vào.
Dưới đây là các kỳ số liệu công bố gần đây, ghi kèm mẫu số:
| Kỳ số liệu | Tổng số vụ cháy | Đã làm rõ nguyên nhân | Do sự cố hệ thống, thiết bị điện |
|---|---|---|---|
| Tháng 8/2025 (cả nước) | 269 | 156 | 135 vụ — 86,5% |
| Tháng 3/2026 (cả nước) | 211 | 134 | 102 vụ — 76,1% |
| Tháng 5/2026 (cả nước) | 238 | 135 | 110 vụ — 81,5% |
| Quý III/2026 (Hà Nội) | 154 | — | 104 vụ — 67,5% |
Nguồn: thông cáo báo chí hằng tháng của Cục Cảnh sát PCCC và CNCH; số liệu Hà Nội theo Báo Nhân Dân ngày 24/9/2026.
Đọc ngang bảng sẽ thấy một điều: tỷ lệ dao động quanh mức 7–8 phần 10. Cứ 10 vụ cháy tìm ra được nguyên nhân thì khoảng 7 đến 8 vụ bắt nguồn từ hệ thống hoặc thiết bị điện. Đây là lý do an toàn điện sau công tơ — phần trong nhà bạn, do bạn tự lo — đáng được quan tâm hơn mức hiện nay.
Riêng Hà Nội quý III/2026, trong nhóm sự cố điện thì 65,4% xảy ra bên trong nhà và công trình, còn lại là hạ tầng ngoài nhà như chập dây trên cột hay cháy trạm biến áp. Nhà ở riêng lẻ chiếm 38 vụ.
Chập điện là gì — và khác quá tải thế nào
Hai chữ “chập điện” bị dùng lẫn cho mọi sự cố. Thực ra có ba hiện tượng khác nhau, và cách phòng cũng khác nhau.
| Hiện tượng | Chuyện gì xảy ra | Ví von cho dễ hình dung |
|---|---|---|
| Chập mạch (ngắn mạch) |
Dây nóng chạm dây nguội, dòng điện vọt lên rất lớn trong tích tắc, sinh nhiệt tức thì | Như mở toang van nước: nước phun ào một phát, ống không chịu nổi |
| Quá tải | Cắm quá nhiều thiết bị vào một đường dây, dây nóng dần lên trong nhiều giờ | Như chở quá nặng: xe không gãy ngay, nhưng đi lâu thì hỏng |
| Hồ quang (tia lửa điện) |
Mối nối lỏng, dòng điện phóng qua khe hở, tạo tia lửa nhiệt độ rất cao ngay tại điểm tiếp xúc | Như bật lửa ga tí tách liên tục trong hộp kín |
Điểm cần nhớ: aptomat được thiết kế để cắt khi dòng vọt cao hoặc kéo dài quá mức — tức xử lý tốt hai trường hợp đầu. Còn hồ quang do mối nối lỏng thì dòng điện có thể vẫn nằm trong ngưỡng bình thường, aptomat không thấy bất thường để cắt, trong khi điểm tiếp xúc đã nóng đủ để bén vào vỏ nhựa hoặc bụi bám quanh đó. Đây là khoảng trống nhiều người không biết. Chi tiết hơn ở bài hồ quang điện là gì.
Sáu nguyên nhân gây cháy do chập điện thường gặp
- Mối nối lỏng, đấu nối tạm bợ. Nối dây bằng cách xoắn tay rồi quấn băng dính là kiểu đấu nối hay gặp trong các sự cố. Chỗ nối lỏng sinh nhiệt âm thầm.
- Dây dẫn xuống cấp, tiết diện nhỏ hơn nhu cầu. Nhà cải tạo, lắp thêm điều hòa, bếp từ, bình nóng lạnh nhưng vẫn giữ nguyên dây cũ từ mười mấy năm trước. Xem thêm: dây điện xuống cấp có nguy hiểm không.
- Ổ cắm quá tải. Một ổ kéo dài gánh cả ấm đun nước, lò vi sóng và máy sưởi. Đọc thêm: ổ cắm kéo dài dùng sao cho an toàn.
- Thiết bị bảo vệ không phù hợp hoặc lắp sai. Aptomat chọn dòng quá lớn so với dây thì dây có thể cháy trước khi aptomat kịp cắt.
- Ẩm ướt, chuột cắn, côn trùng làm tổ trong tủ điện. Rất hay gặp ở xưởng và nhà kho ít người vào kiểm tra.
- Sạc thiết bị qua đêm không ai trông. Đặc biệt là xe điện và pin dung lượng lớn. Xem bài riêng: cách sạc xe điện an toàn.
Nhìn lại danh sách sẽ thấy phần lớn không phải lỗi thiết bị đắt hay rẻ, mà là lỗi ở khâu lắp và khâu duy trì. Đó cũng là tin tốt: sửa được, và không tốn kém như nhiều người tưởng.
Vụ cháy thật đã có kết luận
Dưới đây là vụ việc đã được cơ quan chức năng công bố nguyên nhân. Đưa vào để thấy chuỗi sự việc thực tế, không nhằm nói rằng bất kỳ thiết bị nào có thể đã ngăn được vụ cháy này.
| Thời gian | Nơi xảy ra | Nguyên nhân theo công bố |
|---|---|---|
| 7/2025 | Cư xá Độc Lập, TP.HCM | Chạm chập ở đường dây dẫn điện cấp cho thiết bị tiêu thụ trong căn hộ; phần dây này do người dân tự đấu nối — Báo Tuổi Trẻ |
Chi tiết đáng chú ý: đoạn dây gây sự cố là phần tự đấu thêm, không nằm trong thiết kế ban đầu. Đây là kiểu rủi ro phổ biến ở nhà cũ, nhà cho thuê và nhà cải tạo nhiều lần.
DỮ LIỆU CHƯA ĐỦ — CẦN XÁC MINH: chúng tôi chưa tìm được thêm vụ cháy nào trong năm 2026 đã có kết luận chính thức quy nguyên nhân cho sự cố điện với mức chi tiết tương đương. Các vụ mới hơn phần lớn mới ở giai đoạn nguyên nhân ban đầu, đang điều tra, nên không đưa vào bảng này.
Dấu hiệu nhận ra sớm và việc cần làm
Hệ thống điện hiếm khi hỏng đột ngột. Nó thường báo trước, chỉ là ít người để ý:
- Ổ cắm hoặc công tắc ấm tay khi sờ vào — xem công tắc điện bị nóng
- Có mùi khét nhựa thoảng qua mà không tìm ra nguồn
- Vết ố vàng hoặc đen quanh lỗ cắm
- Đèn chớp nhẹ khi bật thiết bị công suất lớn
- Nghe tiếng tách tách nhỏ trong tủ điện hoặc sau ổ cắm
- Aptomat nhảy lặp lại, nhất là vào khung giờ dùng nhiều điện
⚠️ An toàn trước
- Thấy mùi khét, tia lửa hoặc khói từ ổ cắm, tủ điện: ngắt aptomat tổng trước, rồi mới xem xét.
- Không tự mở tủ điện, không thao tác khi dây còn điện. Việc này để thợ có chuyên môn làm.
- Đã có lửa: gọi 114 ngay. Không dội nước vào thiết bị điện khi chưa cắt được nguồn.
- Aptomat nhảy nhiều lần liên tiếp là dấu hiệu cần thợ kiểm tra, không phải chỗ để đóng lại cho bằng được.
Việc nên làm, theo thứ tự:
- Rút bớt thiết bị công suất lớn khỏi ổ đang nóng, dùng tạm ổ khác.
- Ghi lại thời điểm và hoàn cảnh aptomat nhảy — thông tin này giúp thợ dò nhanh hơn nhiều.
- Gọi thợ có chuyên môn kiểm tra mối nối, siết lại đầu cực, đo dòng thực tế của từng nhánh.
- Rà lại xem aptomat có chọn đúng theo tiết diện dây không. Xem thêm cầu dao tổng nên đặt ở đâu.
- Với xưởng và nhà kho: đặt lịch kiểm tra định kỳ, đừng đợi có mùi khét mới làm.
Lớp bảo vệ bổ sung: thiết bị dập tia lửa điện
Phần này giới thiệu sản phẩm của MHHVIETNAM.
Như đã nói ở trên, hồ quang do mối nối lỏng là trường hợp aptomat thông thường khó nhận ra, vì dòng điện chưa vượt ngưỡng cắt. Thiết bị dập tia lửa điện sinh ra để bù vào đúng khoảng trống này.
Theo mô tả của nhà sản xuất, hai model đang bán:
| Thông số | DLMHH-1P63A-PT | DLMHH-3P125A-PT |
|---|---|---|
| Dùng cho | Điện 1 pha — nhà ở, cửa hàng | Điện 3 pha — xưởng, nhà máy |
| Điện áp định mức | AC 220V – 50/60Hz | AC 380V – 50/60Hz |
| Dòng định mức | 63A | 125A |
| Công suất tải tối đa | Dưới 13 kW | Dưới 60 kW |
| Dải điện áp hoạt động | AC 140V – 280V | AC 140V – 280V |
| Nhiệt độ làm việc | 20°C – 80°C | 20°C – 80°C |
| Chức năng bảo vệ | Ngắn mạch và dập tia hồ quang; quá áp; quá tải; giám sát điện áp, dòng điện, nhiệt độ, công suất tiêu thụ | Như bản 1 pha, thêm bảo vệ dòng rò và phát hiện mất pha |
| Xem sản phẩm | DLMHH-1P63A-PT | DLMHH-3P125A-PT |
Xem thêm danh mục thiết bị dập tia lửa điện và thiết bị bảo vệ giật điện.
⚖️ Nói cho rõ: đây là lớp bảo vệ bổ sung. Thiết bị không thay cho việc bảo trì hệ thống điện, không thay bình chữa cháy hay phương tiện chữa cháy tại chỗ, và không đồng nghĩa với việc công trình đã đủ điều kiện về phòng cháy chữa cháy. Điều kiện PCCC do cơ quan chức năng xác định theo quy định hiện hành.
Hệ thống điện nhà bạn đã được soi kỹ lần nào chưa?
Cần kỹ thuật MHHVIETNAM khảo sát hệ thống điện nhà hoặc xưởng? Gọi hotline 0394 12 12 68, nhắn Zalo hoặc inbox fanpage MHHVIETNAM.
Xem các thiết bị tại mhhvietnam.com.
Đọc tiếp trong cụm bài này
Bốn bài dưới đây đi sâu vào từng nhánh của chủ đề cháy do điện:
- Hồ quang điện, tia lửa điện gây cháy — vì sao aptomat không nhảy mà vẫn cháy
- Phòng cháy do điện cho nhà xưởng, làng nghề — 5 điểm nóng trong xưởng nhỏ
- Cháy do sạc xe điện — nguyên nhân và cách sạc an toàn
- Quy định PCCC về điện cho nhà ở kết hợp kinh doanh — mức phạt và checklist tự kiểm
Câu hỏi thường gặp
Cháy nổ do điện chiếm bao nhiêu phần trăm?
Theo thông cáo hằng tháng của Cục Cảnh sát PCCC và CNCH, trong các vụ đã làm rõ nguyên nhân, sự cố hệ thống và thiết bị điện chiếm khoảng 76–87% tùy kỳ (tháng 3/2026: 76,1%; tháng 5/2026: 81,5%; tháng 8/2025: 86,5%). Lưu ý mẫu số là số vụ đã làm rõ nguyên nhân, không phải tổng số vụ cháy.
Đã có aptomat chống giật rồi thì còn lo cháy không?
Vẫn nên lo. Aptomat chống giật xử lý dòng rò, aptomat thường xử lý quá tải và ngắn mạch. Cả hai đều dựa vào việc dòng điện vượt ngưỡng. Hồ quang tại mối nối lỏng có thể xảy ra khi dòng vẫn bình thường, nên không chắc kích hoạt được các thiết bị này.
Nhà mới xây có cần lo chập điện không?
Nhà mới ít rủi ro do dây xuống cấp, nhưng vẫn có rủi ro từ khâu thi công: mối nối chưa siết chặt, chọn tiết diện dây không khớp tải thực tế, hoặc lắp thêm thiết bị sau khi hoàn thiện mà không tính lại đường dây.
Bao lâu nên kiểm tra hệ thống điện một lần?
Với nhà ở, khoảng một lần mỗi năm, và kiểm ngay khi lắp thêm thiết bị công suất lớn. Với xưởng và nhà kho nên dày hơn — xem bài kiểm tra an toàn điện định kỳ cho nhà xưởng.
Ngửi thấy mùi khét nhưng không thấy khói thì làm gì?
Ngắt aptomat tổng rồi gọi thợ. Mùi khét nhựa thường là vỏ dây hoặc vỏ ổ cắm đang nóng quá mức — giai đoạn trước khi bùng lửa. Đừng tiếp tục dùng đường điện đó cho tới khi có người kiểm tra.
