Ổ cắm, dây và phích khi sạc xe điện: bốn điểm sinh nhiệt

Sạc một xe máy điện thường mất 5 đến 8 tiếng. Trong suốt thời gian đó, dòng điện đi liên tục qua một chuỗi: ổ cắm trên tường → phích của bộ sạc → dây sạc → đầu cắm vào xe.

Chuỗi đó có bốn điểm tiếp xúc, và mỗi điểm đều có thể là chỗ sinh nhiệt. Bài này nói từng điểm một: nó hỏng theo cơ chế nào, dấu hiệu ra sao, và chỗ nào thì thiết bị trong tủ điện có vai trò.

Đây là bài thuộc chuỗi về cháy xe điện khi sạc, tiếp theo bài bốn nhóm nguyên nhân.

Vì sao sạc khác với mọi thiết bị khác trong nhà

Hầu hết thiết bị trong nhà chạy theo đợt. Ấm đun 3 phút, nồi cơm 30 phút, điều hoà chạy rồi nghỉ theo chu kỳ. Giữa các đợt, chỗ nối có thời gian nguội.

Bộ sạc thì khác: dòng gần như không đổi, chạy liên tục nhiều giờ. Nhiệt sinh ra ở một chỗ tiếp xúc kém không có khoảng nghỉ nào để toả bớt. Cùng một ổ cắm, cùng một mức dòng, chạy 5 tiếng liên tục khác hẳn chạy 5 lần mỗi lần một tiếng.

Thêm nữa: phần lớn thời gian sạc là ban đêm, lúc không ai đi qua, không ai ngửi thấy, không ai sờ vào.

Điểm 1 — Ổ cắm trên tường

Điểm chịu nhiều nhất và cũng là chỗ dễ kiểm nhất.

Ổ cắm hỏng theo một cơ chế chậm: lá đồng trong ổ giãn dần sau nhiều năm cắm rút, diện tích tiếp xúc giảm, điện trở chỗ tiếp xúc tăng. Dòng đi qua một chỗ hẹp hơn thì sinh nhiệt nhiều hơn; nhiệt làm đồng oxy hoá; oxy hoá dẫn kém hơn nên lại nóng thêm.

Điểm quan trọng: trong suốt quá trình đó dòng tổng vẫn nằm trong mức định mức. Aptomat quá dòng đo độ lớn dòng, nên nó không thấy gì bất thường.

Cách kiểm, mất 10 giây: sạc được một đến hai tiếng thì sờ mặt nhựa của ổ cắm bằng mu bàn tay, tay khô.

⛔ Không tháo mặt ốp ra tự xem. Việc đó phải cắt điện nhánh trước và thuộc phần của thợ.

Điểm 2 — Phích của bộ sạc

Phích lỏng là lỗi phổ biến mà ít ai đổi, vì thiết bị vẫn chạy. Nhưng chính chỗ lỏng là nơi sinh nhiệt, và nó sinh nhiệt trong một hộp nhựa kín.

Dấu hiệu: cắm vào phải đẩy đi đẩy lại · sạc hay ngắt giữa chừng rồi tự chạy lại · chân phích đen hoặc rỗ · lỗ ổ cắm rộng hơn hẳn các lỗ bên cạnh.

Gặp mấy dấu hiệu này thì đổi ổ cắm, hoặc đổi bộ sạc nếu phần hỏng ở phích. Một ổ cắm rẻ hơn nhiều so với việc phải xử lý sau.

Điểm 3 — Dây nối dài, nếu có

Ổ cắm hiếm khi nằm đúng chỗ để xe, nên dây nối dài gần như luôn xuất hiện. Hai lỗi hay gặp, và cả hai đều liên quan tới việc sạc chạy lâu.

Ổ kéo dài loại nhẹ dùng cho tải sạc

Ổ cắm kéo dài loại mỏng, dây nhỏ, không ghi thông số — dùng cho đèn bàn và sạc điện thoại thì được. Dùng cho bộ sạc xe thì phần dây và tiếp điểm bên trong không được thiết kế cho mức đó, lại còn chạy nhiều giờ.

Cách kiểm nhanh: xem trên thân ổ có ghi số ampe và tiết diện dây không. Không ghi gì thì mặc định coi là loại nhẹ.

Để nguyên dây trong cuộn

Đây là lỗi không có vẻ gì là lỗi. Dây cuộn tròn vẫn sinh nhiệt như bình thường, nhưng nhiệt không toả ra được vì các vòng dây bọc lẫn nhau. Phần giữa cuộn nóng nhất và cũng là phần không ai nhìn thấy.

Với thiết bị chạy 3 phút thì không kịp tích nhiệt. Với bộ sạc chạy 6 tiếng thì có thừa thời gian.

⛔ Và không cắm ổ kéo dài vào ổ kéo dài — thành hai điểm tiếp xúc nối tiếp, chỗ nào yếu hơn nóng trước. Chi tiết ở bài ổ cắm và dây nối dài.

Điểm 4 — Dây sạc và đầu cắm vào xe

Dây sạc hỏng theo kiểu khác: gãy ngầm. Dây bị gập ở một chỗ nhiều lần — thường là ngay sát củ sạc hoặc sát đầu cắm — lõi đồng bên trong đứt dần từng sợi trong khi vỏ ngoài vẫn lành lặn.

Ít sợi còn lại thì phải tải cùng một dòng, nên nóng hơn. Và chỗ đứt dở có thể thành khe phóng điện.

Dấu hiệu: dây mềm hoặc gấp khúc hẳn ở một điểm · sạc chập chờn khi chạm vào dây · vỏ dây ở một đoạn ấm hơn chỗ khác · vỏ phồng hoặc đổi màu.

Chỗ nào thiết bị trong tủ điện có vai trò

Bốn điểm trên, thiết bị trong tủ điện nhìn được những gì?

Nó không nhìn thấy từng chỗ tiếp xúc. Nó nằm ở tủ điện, giám sát điện áp và dòng điện trên nhánh, và phát hiện dấu hiệu bất thường liên quan đến hồ quang điện theo phương pháp phát hiện của thiết bị.

Khi điều kiện bảo vệ được đáp ứng, nó điều khiển ngắt mạch nhanh. Việc ngắt nhanh giúp giảm thời gian dòng điện sự cố tồn tại, qua đó hỗ trợ hạn chế điều kiện phát sinh hoặc duy trì hồ quang.

Đây đúng là nhóm sự cố mà sờ ổ cắm và nhìn vỏ dây không bắt được — vì nó nằm trong hộp nối, trong tường, hoặc xảy ra trong khoảnh khắc.

⛔ Nói cho đủ: thiết bị bảo vệ mạch cấp nguồn, không phải bộ sạc và không phải viên pin. Nó hỗ trợ giảm nguy cơ chập, cháy do một số dạng sự cố điện — không phải mọi dạng — và không thay được việc đổi một ổ cắm đã hỏng.

Việc làm được ngay và việc phải gọi thợ

⛔ Ba việc không nên làm trong mọi trường hợp: sạc qua ổ kéo dài loại không ghi thông số · để nguyên dây trong cuộn khi sạc · dùng tiếp ổ cắm đã có vết xém với lý do “vẫn chạy bình thường”.

Câu hỏi thường gặp

Ổ cắm ấm một chút có sao không?

Củ sạc ấm là bình thường — nó sinh nhiệt khi làm việc. Nhưng ổ cắm trên tường thì không nên ấm. Ấm rõ ở mặt ổ nghĩa là nhiệt đang sinh ra ngay trong ổ, không phải truyền từ củ sạc sang.

Có nên dùng ổ cắm hẹn giờ để tự ngắt khi sạc đầy không?

Ổ hẹn giờ rút ngắn thời gian sạc, nên giảm được thời gian tích nhiệt. Nhưng bản thân ổ hẹn giờ cũng là thêm một điểm tiếp xúc nữa trong chuỗi. Chọn loại có ghi rõ số ampe và không dùng loại rẻ không ghi thông số.

Sạc ở ổ cắm ngoài sân thì sao?

Ngoài trời có thêm mưa và ẩm. Ổ cắm phải có nắp che thật và đặt cao hơn mặt sàn. Phần này ở bài dùng điện ở chỗ ẩm.

Bao lâu nên đổi ổ cắm chỗ sạc một lần?

Không có mốc thời gian chung — đổi theo dấu hiệu, không theo lịch. Ổ bị lỏng, có vết xém, hoặc ấm khi sạc thì đổi. Ổ còn khít và mát thì dùng tiếp.

Lắp thiết bị trong tủ điện rồi có cần sờ ổ cắm nữa không?

Vẫn cần. Thiết bị giám sát từ tủ điện và bắt nhóm sự cố riêng của nó. Việc sờ ổ cắm bắt nhóm sinh nhiệt chậm — hai việc bổ sung cho nhau chứ không thay nhau.

Đọc thêm: Bốn nhóm nguyên nhân cháy xe điện khi sạc · Ổ cắm và dây nối dài · Tự kiểm điện nhà trong 30 phút

MHHVIETNAM — ĐIỆN AN TOÀN – NHÀ BÌNH AN.
Ngăn điện giật – Chặn cháy lan; Điện an toàn, nhà bình an.