Tự kiểm điện nhà trong 30 phút, không cần thợ

Kiểm tra hệ thống điện nghe như việc phải gọi thợ và phải có dụng cụ. Phần lớn thì đúng vậy. Nhưng có một phần chủ nhà tự làm được, không cần dụng cụ gì và không mở tủ điện ra — và phần đó bắt được khá nhiều thứ.

Bài này là sáu việc, tổng khoảng 30 phút. Kèm bảng ghi kết quả để lần sau so lại, và phần quan trọng không kém: những thứ 30 phút này không kiểm được.

⛔ Nói rõ trước: cả sáu việc đều là nhìn, nghe, sờ bề mặt. Không có việc nào cần mở nắp tủ điện, tháo ổ cắm, hay chạm vào dây. Những việc đó thuộc phần của thợ.

Đây là bài cuối trong chuỗi mẹo dùng điện an toàn, sau tám dấu hiệu điện trong nhà đang có vấn đề.

Chuẩn bị: hai phút

Cần đúng ba thứ: một cái đèn pin (điện thoại cũng được), một tờ giấy và cái bút, và nhà đang yên tĩnh — tắt tivi, tắt quạt, để nghe được tiếng nhỏ.

Chọn lúc trời chưa tối hẳn, để vừa có ánh sáng tự nhiên vừa bật được đèn nhà mà thấy rõ.

Việc 1 — Đứng im nghe tủ điện · 3 phút

Đứng cách tủ điện khoảng một mét, nhà yên, nghe trong hai ba phút.

Bình thường: im hẳn, hoặc có tiếng rất nhẹ từ đồng hồ điện.

Cần để ý: tiếng rè đều như muỗi vo ve · tiếng lách tách không theo nhịp · tiếng vo vo lớn dần khi bật thiết bị công suất lớn.

Nghe rõ nhất lúc đêm. Nếu ban ngày không nghe thấy gì, thử lại sau 10 giờ đêm một lần.

Việc 2 — Ngửi quanh tủ điện và từng ổ cắm · 5 phút

Đi một vòng, dừng ở từng ổ cắm, ngửi gần. Mùi cần tìm là mùi khét nhựa, hơi hăng — không phải mùi cháy rõ.

Mùi này nhẹ và dễ lẫn với mùi khác trong nhà, nên làm lúc nhà vừa thoáng khí, không làm ngay sau khi nấu ăn.

Thấy mùi ở một ổ cụ thể: ghi lại ổ nào, rồi rút hết phích ở ổ đó ra. Mùi nhạt dần sau vài giờ thì nguyên nhân ở thiết bị; mùi còn nguyên thì ở chính ổ cắm.

Việc 3 — Sờ bề mặt ổ cắm và phích · 7 phút

Chỉ sờ mặt nhựa bên ngoài, bằng mu bàn tay, tay khô. Không tháo gì, không chạm vào lỗ cắm.

Nhớ sờ cả phích của ổ cắm kéo dài ở chỗ cắm vào tường — chỗ này chịu nhiều nhất mà ít ai sờ tới. Lý do ở bài ổ cắm và dây nối dài.

Việc 4 — Nhìn vết xém, vỏ dây, tường ẩm · 7 phút

Dùng đèn pin, soi gần từng ổ cắm và từng đoạn dây lộ ra.

• Quanh lỗ ổ cắm: vết vàng hoặc nâu. Nhìn chính diện có khi không thấy, soi chéo thì rõ hơn.
• Vỏ dây: chuyển vàng ngà, phồng lên, bẹp ở một chỗ, hoặc nứt. Dây đã phồng rộp thì thay cả đoạn.
• Phích cắm: biến dạng, chân phích đen, nhựa mềm.
• Tường quanh ổ cắm: vệt ẩm loang, sơn bong, mốc. Phần này tại sao quan trọng thì ở bài dùng điện ở chỗ ẩm.

Việc 5 — Nhìn mặt ngoài tủ điện · 3 phút

Nhìn, không mở nắp. Qua cửa kính hoặc phần hở của tủ:

• Bụi phủ dày trên mặt thiết bị — ghi lại để nhờ thợ vệ sinh lần tới. Bụi vừa giữ nhiệt vừa hút ẩm.
• Aptomat nào đang ở vị trí giữa — không hẳn lên, không hẳn xuống. Đó là trạng thái đã tác động, cần xem.
• Vỏ aptomat ngả vàng đậm hơn các cái khác — dấu hiệu cái đó chịu nhiệt nhiều hơn.
• Có nhãn từng nhánh chưa. Chưa có thì ghi vào việc nhờ thợ — mười phút của thợ, đổi lại cả nhà biết ngắt đúng nhánh.

Việc 6 — Bấm nút TEST · 3 phút

Việc có giá trị nhất trong cả sáu việc, và cũng là việc bị bỏ nhiều nhất.

Thiết bị bảo vệ chống dòng rò đều có nút TEST. Bấm nút đó là cách để biết nó còn tác động hay không. Thiết bị lắp mười năm trước mà chưa ai bấm thử lần nào thì không ai biết nó còn làm việc.

Bấm theo đúng hướng dẫn của thiết bị đang có. Thiết bị tác động thì gạt lại lên là xong. Bấm mà không thấy gì xảy ra thì đó là kết quả quan trọng nhất của cả 30 phút — gọi thợ.

Cách bấm và lịch nên theo ghi ở bài dùng và bảo trì thiết bị sau khi lắp.

Bảng ghi kết quả

Ghi lại thì lần sau so được. Nhớ trong đầu thì sau ba tháng không còn nhớ ổ nào từng hơi ấm.

Có bất kỳ 🔴 nào thì gọi thợ, không chờ. Nhiều 🟡 cùng lúc cũng nên gọi — mấy dấu hiệu nhỏ cùng xuất hiện thường có một nguyên nhân chung.

Việc tự đánh giá an toàn điện là một nội dung trong chương trình quốc gia về an toàn sử dụng điện — chi tiết các văn bản ở bài chương trình quốc gia an toàn sử dụng điện.

Bao lâu làm một lần

Riêng việc 6 — bấm nút TEST thì nên tách ra làm hằng tháng, vì nó chỉ mất vài giây.

Thứ 30 phút này không kiểm được

Phần này cần nói thẳng, vì làm xong sáu việc mà thấy toàn 🟢 thì dễ yên tâm sai chỗ.

Sáu việc trên dựa vào giác quan, nên chúng chỉ bắt được sự cố đã sinh nhiệt, sinh tiếng, hoặc để lại vết. Ba nhóm sau thì không:

Nên 30 phút này là lớp thứ nhất, không phải lớp cuối cùng. Lớp thứ hai là thợ kiểm định kỳ với dụng cụ đo. Lớp thứ ba là thiết bị theo dõi liên tục — bảo vệ điện giật cách ly cho nhóm dòng rò, hạn chế tia lửa điện cho nhóm hồ quang và tiếp xúc kém.

Chưa biết nhà mình có cần lắp thêm không thì xem bài điện vẫn chạy bình thường thì có nên lắp thêm — bài đó có sáu câu hỏi để tự trả lời.

Câu hỏi thường gặp

Không có thiết bị chống dòng rò thì bỏ việc 6?

Bỏ việc bấm, nhưng kết quả của việc 6 lúc đó chính là: nhà chưa có lớp bảo vệ dòng rò. Đây là thông tin đáng ghi lại, không phải một ô trống.

Sờ ổ cắm có nguy hiểm không?

Sờ mặt nhựa bên ngoài bằng mu bàn tay, tay khô thì không. ⛔ Không chạm vào lỗ cắm, không cho vật gì vào lỗ, không sờ khi tay ướt. Thấy ổ nóng bất thường thì rút phích và không sờ nữa.

Làm xong thấy toàn 🟢 thì có thể bỏ kiểm định kỳ của thợ không?

Không. Ba nhóm ở mục trên không hiện ra trong sáu việc này. Toàn 🟢 nghĩa là không có dấu hiệu nhìn thấy được — đó là tin tốt, không phải bằng chứng.

Nhà thuê thì có nên làm không?

Nên, vì người ở là người chịu rủi ro trước. Thấy 🔴 hoặc nhiều 🟡 thì báo chủ nhà — hệ thống điện là của chủ nhà. Phần trách nhiệm hai bên ở bài an toàn điện cho nhà trọ.

Có cần mua đồng hồ đo để tự kiểm kỹ hơn không?

Không cần, và cũng không nên nếu chưa được hướng dẫn. Đo dòng rò và đo điện trở cách điện đòi hỏi biết đo ở đâu và hiểu con số đọc ra nghĩa gì. Mua đồng hồ mà đọc sai số thì tệ hơn là không đo.

Đọc thêm: Tám dấu hiệu điện trong nhà đang có vấn đề · Dùng và bảo trì thiết bị sau khi lắp · Có nên lắp thêm thiết bị bảo vệ

MHHVIETNAM — phân phối thiết bị an toàn điện.
Ngăn điện giật – Chặn cháy lan; Điện an toàn, nhà bình an.