MHH VIETNAM - GIẢI PHÁP AN TOÀN ĐIỆN HÀNG ĐẦU VIỆT NAM
Rò điện ra vỏ máy: vì sao chạm vào thấy tê tay
Chạm tay vào vỏ tủ lạnh, máy giặt hay nồi cơm mà thấy tê tê, châm chích – đó là rò điện ra vỏ máy. Nhiều người quen dần rồi bỏ qua, coi là chuyện bình thường của đồ cũ. Thực ra đó là lời cảnh báo, và mức độ nguy hiểm thay đổi rất nhiều tuỳ vào lúc đó bạn đang đi dép hay chân trần.
Nội dung bài viết
Rò điện ra vỏ máy là gì?
Thiết bị điện nào cũng có lớp cách điện ngăn dòng điện chạm vào phần vỏ. Khi lớp đó hỏng – do ẩm, do cũ, do bụi bẩn dẫn điện – một phần dòng điện thoát ra vỏ máy.
Vỏ máy lúc này mang điện. Bạn chạm vào, cơ thể trở thành đường cho dòng điện đi xuống đất. Cảm giác tê tay chính là dòng điện đang chạy qua người bạn.
Đây không phải hiện tượng lạ của một loại máy nào. Bất kỳ thiết bị nào có vỏ kim loại và tiếp xúc với nước hoặc hơi ẩm đều có thể bị.
Vì sao chạm vào thấy tê mà không giật mạnh?
Đây là câu khiến nhiều người chủ quan nhất, nên cần nói rõ.
Mức tê bạn cảm thấy không phản ánh mức nguy hiểm thật. Nó phụ thuộc vào việc dòng điện đi qua người bạn dễ hay khó – mà điều đó lại do bạn đang đứng thế nào quyết định:
| Bạn đang | Cảm giác | Mức nguy hiểm thật |
|---|---|---|
| Đi dép, sàn gạch khô | Tê rất nhẹ hoặc không thấy gì | Thấp – dòng khó đi xuống đất |
| Chân trần, sàn gạch khô | Tê rõ | Trung bình |
| Chân trần, nền ẩm hoặc ướt | Tê mạnh, giật mình | Cao |
| Tay ướt, chân ướt, đứng nền đất | Giật đau | Rất cao |
Nghĩa là: cùng một chỗ rò, hôm nay bạn đi dép thấy hơi tê, hôm khác con bạn chân trần chạy vào bếp ướt chạm phải thì câu chuyện hoàn toàn khác. Xem thêm vì sao đi chân đất dễ bị điện giật và bao nhiêu mA thì gây nguy hiểm.
Đừng dùng cảm giác tê tay để đánh giá xem có nguy hiểm hay không. Nó chỉ nói lên tình trạng của bạn lúc đó, không nói lên tình trạng của cái máy.
Năm nguyên nhân thường gặp
1. Ẩm và nước lọt vào bên trong
Phổ biến nhất. Mùa nồm, bếp nhiều hơi nước, máy đặt sát tường ẩm. Hơi ẩm bám lên bảng mạch tạo đường dẫn điện ra vỏ.
2. Lớp cách điện lão hoá
Sau 7–10 năm, vỏ bọc dây bên trong máy giòn và nứt. Đây là lý do đồ càng cũ càng hay tê tay.
3. Bụi bẩn và dầu mỡ tích tụ
Riêng đồ bếp – máy hút mùi, lò vi sóng, nồi chiên. Lớp dầu mỡ bám bụi trở thành đường dẫn điện yếu. Xem máy hút mùi bị rò điện.
4. Không có tiếp địa
Phần lớn nhà ở Việt Nam dùng ổ cắm hai chấu, không có dây tiếp địa. Khi vỏ máy mang điện, không có đường thoát an toàn thì người chạm vào chính là đường thoát. Xem tiếp địa là gì.
5. Chuột cắn dây bên trong máy
Hay gặp với tủ lạnh, máy giặt đặt sát tường – khe hở phía sau là chỗ chuột trú. Xem chuột cắn dây điện nguy hiểm thế nào.
Thiết bị nào hay bị nhất?
| Thiết bị | Vì sao hay bị |
|---|---|
| Bình nóng lạnh | Nước và điện trong cùng một khối, đặt ở phòng tắm ẩm quanh năm |
| Máy giặt | Rung lắc làm mối nối lỏng, môi trường luôn ẩm |
| Tủ lạnh | Chạy liên tục nhiều năm, đọng nước ở dàn lạnh |
| Máy bơm nước | Đặt ngoài trời hoặc chỗ ẩm, tiếp xúc nước trực tiếp |
| Nồi cơm điện | Hơi nước bốc lên mâm nhiệt, dùng mỗi ngày |
| Cục nóng điều hoà | Ngoài trời, mưa nắng, người ra đó hay chân trần |
Cách kiểm tra đúng – và cách sai nhiều người vẫn làm
Cách sai: lấy mu bàn tay chạm nhẹ vào vỏ “xem có tê không”. Đây là cách nhiều người vẫn làm, và cũng là cách dễ gặp tai nạn nhất – nhất là khi chân đang ướt.
Ba cách đúng:
- Bút thử điện. Dí đầu bút vào vỏ kim loại khi máy đang cắm điện. Bút sáng là vỏ mang điện. Nhanh, rẻ, nhưng chỉ báo có hay không.
- Bật tắt từng aptomat nhánh. Nếu át chống giật hay nhảy, tắt hết rồi bật lại từng nhánh để khoanh vùng.
- Ampe kìm đo dòng rò. Cho ra số mA cụ thể. Cần dụng cụ và người biết dùng, nhưng đây là cách duy nhất biết rò nặng hay nhẹ.
Muốn tra quy định gốc, xem hướng dẫn sử dụng điện an toàn của Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN).
Xử lý ngay khi phát hiện
- Rút phích hoặc ngắt aptomat nhánh. Tắt bằng nút nguồn trên máy là chưa đủ – máy vẫn có điện.
- Dặn cả nhà không chạm vào, nhất là trẻ nhỏ và người già.
- Lau khô khu vực quanh máy nếu có nước đọng.
- Gọi thợ. Mô tả rõ: tê ở chỗ nào, bút thử có sáng không, có nặng hơn khi trời ẩm không.
- Nhờ thợ kiểm tra luôn tiếp địa, đừng chỉ sửa mỗi cái máy.
Nếu có người bị giật, xem ngay cách sơ cứu người bị điện giật – và nhớ không chạm tay trần vào nạn nhân khi chưa ngắt điện.
Lắp gì để không phải đoán nữa
Vấn đề của cách kiểm tra thủ công là bạn chỉ biết khi đã chạm vào hoặc khi chủ động đi dò. Mà rò điện ra vỏ máy thì xuất hiện âm thầm – sau một đợt nồm, sau khi máy cũ đi một chút. Nhiều gia đình vì thế chọn đặt một lớp bảo vệ ngay ở đầu nguồn, chỗ mọi nhánh điện trong nhà đều đi qua.
Thiết bị lắp ở đầu nguồn tổng, sau aptomat tổng – thêm một lớp, không thay aptomat. Thật lòng mà nói, phần lớn hộ gia đình không cần tới mức cao nhất.
| Mức | Làm được gì | Hợp với nhà nào |
|---|---|---|
| JMHH cơ bản |
Trong môi trường cách ly – đi dép, sàn gỗ hoặc nhựa – chạm vào dây điện thì sẽ không bị giật. Thêm bảo vệ quá tải và bảo vệ khi thiết bị bị ngâm nước. | Căn hộ, nhà phố bình thường. Mức đa số người mua chọn. |
| JPMHH chống sốc |
Như JMHH, và khi không ở trong môi trường cách ly thì phát hiện dòng rò rồi ngắt nguồn trong khoảng 0,1 giây. Có cảnh báo khi điện rò ra môi trường. | Nhà có trẻ nhỏ hay chạy chân trần, nhà có sân, nhà tầng trệt nền ẩm |
| NMHH nâng cao |
Thêm chỉnh được ngưỡng dòng rò, bảo vệ quá áp – thấp áp, cắt sét lan truyền, tự đóng lại | Khu điện chập chờn, hay có sét, nhà nhiều đồ điện tử đắt tiền, homestay cho thuê |
Nhà xưởng hoặc biệt thự dùng điện 3 pha thì xem bản 3 pha – không lắp bản 1 pha được.
Nói rõ một điều: thiết bị hỗ trợ giảm thiểu nguy cơ, không phải lắp vào là hết lo. Câu “chạm dây không bị giật” chỉ đúng trong môi trường cách ly. Chân trần đứng trên nền đất ẩm là tình huống khác – lúc đó thiết bị chuyển sang phát hiện dòng rò và ngắt nhanh. Ai bảo bạn “lắp vào là không bao giờ giật nữa” là đang nói quá.
Câu hỏi thường gặp
Rò điện ra vỏ máy có nguy hiểm không?
Có. Mức nguy hiểm không phụ thuộc vào cảm giác tê mạnh hay nhẹ, mà phụ thuộc vào việc bạn đang đi dép hay chân trần, nền khô hay ẩm.
Chạm vào thấy tê nhẹ, dùng tiếp có sao không?
Không nên. Tê nhẹ khi bạn đi dép có thể thành giật mạnh khi người khác chân trần chạm vào, hoặc khi trời nồm.
Vì sao trời nồm mới thấy tê, hết nồm lại hết?
Ẩm làm lộ ra chỗ cách điện đã yếu sẵn, đồng thời làm người dẫn điện tốt hơn. Hết triệu chứng không có nghĩa là hết nguyên nhân.
Có tiếp địa thì hết tê tay không?
Tiếp địa cho dòng rò một đường thoát xuống đất thay vì qua người, nên giảm đáng kể nguy cơ. Nhưng nó không sửa được chỗ cách điện đang hỏng – vẫn phải sửa máy.
Nhà dùng ổ cắm hai chấu thì làm sao có tiếp địa?
Cần thợ kéo thêm dây tiếp địa và làm cọc tiếp địa. Đây là việc nên làm khi cải tạo điện nhà.
Máy mới mua cũng tê tay, có phải hàng lỗi không?
Một số máy có dòng rò tự nhiên rất nhỏ từ mạch lọc nhiễu, nhất là đồ inverter. Nhưng máy mới mà tê rõ thì nên yêu cầu hãng kiểm tra.
Át chống giật nhà tôi không nhảy, vậy có phải là không rò?
Không chắc. Át chống giật chỉ nhảy khi dòng rò vượt ngưỡng của nó, thường 30 mA. Rò dưới mức đó thì nó im lặng.
Tê tay ở vòi nước, ống nước thì sao?
Đó là dấu hiệu dòng rò đã lan sang hệ thống kim loại trong nhà. Cần gọi thợ sớm, vì lúc này cả nhà đều có thể chạm phải.
Kết
Ba điều cần nhớ:
- Tê tay không phải chuyện bình thường của đồ cũ – đó là dòng điện đang chạy qua người bạn.
- Mức tê không nói lên mức nguy hiểm. Nó chỉ nói lên bạn đang đứng thế nào.
- Đừng chạm thử bằng tay. Dùng bút thử điện, và ngắt aptomat trước khi gọi thợ.
Không chắc nhà mình hay xưởng mình đang thiếu lớp nào? Nhắn cho chúng tôi số A ghi trên aptomat tổng và 1 pha hay 3 pha – trả lời trong một tin, không hỏi vòng vo.
Hotline / Zalo: 0394 121 268
MHHVIETNAM – Ngăn điện giật – Chặn cháy lan; Điện an toàn, nhà bình an.
