Rò điện ra vỏ máy và hồ quang điện trong xưởng giấy

Trong xưởng giấy, hai sự cố nguy hiểm nhất lại là hai sự cố aptomat thường không cắt: dòng rò nhỏ chạy ra vỏ máy, và hồ quang điện tại một đầu nối lỏng.

Bài này giải thích rò điện ra vỏ máy xảy ra thế nào trong môi trường ẩm, dòng rò bao nhiêu là an toàn, hồ quang điện là gì và vì sao nó nguy hiểm, cùng cách phát hiện sớm cả hai.

Rò điện là gì và vì sao xưởng giấy dễ bị

Rò điện là khi một phần dòng điện đi ra khỏi mạch thiết kế — thay vì chạy từ dây pha qua tải rồi về dây trung tính, nó tìm đường khác: qua vỏ máy, qua khung sắt, qua nền ẩm, xuống đất.

Xưởng giấy có đủ điều kiện cho chuyện đó:

• Nước là một phần của quy trình. Công đoạn xeo làm việc với bột giấy loãng; sàn ướt gần như thường xuyên.
• Người đứng chân trần hoặc dép ướt trên nền ẩm — điện trở cơ thể xuống đất giảm mạnh so với nền khô.
• Xơ giấy ẩm bám vào chỗ cáp vào máy, tạo cầu dẫn giữa lõi dây và vỏ kim loại.
• Rung động của máy làm vỏ cáp cọ vào mép lỗ khoét trên vỏ máy, mòn dần.

Dòng rò bao nhiêu là an toàn?

Không có một con số “an toàn” chung cho mọi trường hợp, vì hậu quả phụ thuộc dòng đi qua người bao nhiêu và trong bao lâu, cộng với điều kiện tiếp đất của người đó. Nhưng có mấy mốc giúp hình dung:

• Vài mA — người bắt đầu cảm nhận được, kiểu tê tê.
• Hàng chục mA — cơ co cứng, nhiều người không tự buông tay ra khỏi vật đang chạm được.
• Cao hơn nữa, kéo dài — nguy hiểm tới tim.

Điểm quan trọng với chủ xưởng: những mức này nhỏ hơn rất nhiều so với ngưỡng cắt của aptomat thường. Một aptomat 100A không hề nhúc nhích khi có 50 mA rò ra vỏ máy — vì 50 mA so với 100A là không đáng kể. Nhưng 50 mA đi qua người trên nền ẩm thì hoàn toàn khác.

⚠️ “Chỉ tê nhẹ thôi” không phải là an toàn. Tê nhẹ nghĩa là cách điện đã hỏng và đang có dòng đi ra vỏ. Mức độ tê phụ thuộc giày dép và độ ẩm nền lúc đó — hôm nay tê nhẹ, mai đi dép ướt có thể khác hẳn.

Dấu hiệu nhận biết rò điện

1. Tê tay khi chạm vỏ máy, khung sắt, tay nắm cửa tủ — nhất là khi chân đang ướt.
2. Bút thử điện báo sáng khi đưa vào vỏ máy mà lẽ ra vỏ máy không được có điện.
3. Thiết bị chống rò (nếu có) nhảy không rõ lý do, nhất là vào hôm trời nồm hoặc sau khi rửa sàn.
4. Hoá đơn điện nhích lên không giải thích được bằng sản lượng — dòng rò cũng là điện đã tiêu thụ.
5. Động cơ cũ, cuộn dây ẩm, lâu ngày không sấy.

Cách kiểm tra đúng

Dùng bút thử điện cảm ứng (loại không cần chạm) rà quanh vỏ máy và khung. Với kiểm tra nghiêm túc hơn, cần đo điện trở cách điện bằng đồng hồ chuyên dụng — việc này phải do thợ điện có chuyên môn làm, khi thiết bị đã cắt điện.

⛔ Không dùng tay thử xem có điện hay không. Không có ngoại lệ cho việc này.

Hồ quang điện là gì?

Hồ quang điện là dòng điện phóng qua không khí giữa hai điểm dẫn không chạm hẳn vào nhau. Nó xuất hiện khi khe hở đủ nhỏ và điện áp đủ để đánh thủng lớp không khí ở giữa.

Trong tủ điện, hồ quang hay sinh ra ở:

• Đầu cốt lỏng — tiếp xúc lúc có lúc không theo rung động.
• Vỏ cách điện nứt giữa hai dây đi sát nhau.
• Tiếp điểm aptomat hoặc contactor mòn sau nhiều năm đóng cắt.
• Bụi ẩm bám thành lớp tạo đường dẫn chập chờn trên bề mặt cách điện.

Vì sao hồ quang nguy hiểm trong xưởng giấy

Ba lý do cộng lại:

Thứ nhất, hồ quang rất nóng. Nhiệt độ hồ quang điện cao hơn nhiều so với điểm bắt cháy của giấy và bụi giấy.

Thứ hai, aptomat thường không nhận ra nó. Hồ quang nối tiếp tại một đầu cốt lỏng có thể không làm dòng tăng vượt ngưỡng — dòng vẫn bằng dòng tải bình thường, chỉ là bây giờ có thêm một điểm phóng tia lửa trên đường đi. Aptomat nhìn vào dòng tổng, thấy bình thường, nên không cắt.

Thứ ba, nhiên liệu ở ngay cạnh. Bụi xơ giấy bám trong tủ, kiện giấy xếp sát tường. Tia lửa không cần đi xa.

Hai lớp bảo vệ cho hai cơ chế khác nhau

Vì rò điện và hồ quang là hai hiện tượng khác nhau, chúng cần hai cách phát hiện khác nhau. MHHVIETNAM nhập khẩu và phân phối hai model 3 pha 125A tương ứng. Thông số theo catalog nhà sản xuất:

NMHH-3P125A-PT — hướng vào dòng rò

• AC 380V – 50/60Hz, dải làm việc AC 165V – 285V, dòng định mức 125A, tải < 60 kW.
• Dải điều chỉnh dòng rò 1 – 100 mA — đặt được ngưỡng theo đặc điểm từng xưởng.
• Màn hình hiển thị dòng rò, dòng điện, công suất, điện áp, nhiệt độ.
• Vỏ nhựa kỹ thuật chống cháy; kích thước D 12,5 × R 21 × C 13,5 cm.

Xem đầy đủ: NMHH-3P125A-PT.

DLMHH-3P125A-PT — hướng vào nhiệt và sự cố trong tủ

• AC 380V – 50/60Hz, dải làm việc AC 140V – 280V, dòng định mức 125A, tải < 60 kW.
• Cảnh báo quá nhiệt trong dải 40°C – 110°C — bắt đúng dấu hiệu đi trước hồ quang: đầu nối nóng lên.
• Hiển thị điện áp từng pha, điện áp dây, dòng điện, nhiệt độ, dòng rò và lịch sử lỗi.
• Kích thước D 27 × R 43 × C 15 cm.

Xem đầy đủ: DLMHH-3P125A-PT.

Nói rõ phần chưa có

Hai thiết bị hỗ trợ giảm thiểu nguy cơ điện giật và cháy nổ do điện. Chúng không loại bỏ rủi ro, và không thay được tiếp địa đúng, cách điện còn tốt, hay lịch kiểm tra định kỳ.

🟡 Bên em chưa có test report độc lập, chỉ số kA và số chứng nhận hợp quy cho hai model này để công bố. Đang làm việc với nhà sản xuất. Khi có sẽ bổ sung vào trang sản phẩm — không nêu con số chưa có giấy.

Câu hỏi hay gặp

Rò điện có tốn điện không?

Có. Dòng rò vẫn là dòng điện đi qua công tơ. Mức độ tuỳ dòng rò lớn hay nhỏ, nhưng điểm cần quan tâm là an toàn trước, không phải phần điện bị mất.

Rò điện hay dò điện mới đúng chính tả?

Trong tài liệu kỹ thuật dùng rò điện — rò rỉ dòng điện ra ngoài mạch. “Dò” là tìm kiếm, nghĩa khác.

Đã có aptomat chống giật rồi thì có cần gì thêm không?

Thiết bị chống dòng rò xử lý dòng rò. Nó không được thiết kế để phát hiện hồ quang nối tiếp — vốn không làm thay đổi dòng tổng. Đó là hai bài toán khác nhau.

Hồ quang điện bao nhiêu độ?

Nhiệt độ hồ quang phụ thuộc dòng, khoảng cách và môi trường, nhưng luôn cao hơn nhiều lần điểm bắt cháy của giấy. Với xưởng giấy, con số chính xác không quan trọng bằng kết luận: một tia hồ quang nhỏ cũng đủ.

Xưởng đang có hiện tượng tê tay khi chạm máy?

Việc này không nên để qua ngày. Gửi cho bên em máy nào bị, nền khu vực đó khô hay ướt, xưởng đã có tiếp địa chưa — bên em hướng dẫn cách kiểm tra an toàn trước, rồi mới bàn tới thiết bị.

Nếu xưởng đang trong giai đoạn cải tạo hoặc chuyển vào cụm công nghiệp, gửi luôn sơ đồ điện dự kiến để bên em xem chỗ đặt thiết bị bảo vệ cho hợp lý ngay từ đầu.

Đọc tiếp: An toàn điện làng nghề giấy Bắc Ninh · 9 lỗi tủ điện nhà xưởng · Chập điện và tia lửa điện

MHHVIETNAM — nhập khẩu và phân phối thiết bị an toàn điện.
Ngăn điện giật – Chặn cháy lan; Điện an toàn, nhà bình an.