Đi vắng dài ngày: nên ngắt gì, nên để gì

Trước khi về quê hay đi công tác dài ngày, nhiều nhà chỉ làm một việc: gạt aptomat tổng xuống rồi khoá cửa đi. Cách đó an toàn, nhưng không phải lúc nào cũng làm được — tủ lạnh còn đầy đồ, hoặc nhà có camera, hoặc có bể cá.

Câu hỏi thật không phải “có nên ngắt điện không” mà là ngắt cái gì, để cái gì. Và việc đó làm được nếu tủ điện có nhiều nhánh riêng.

Bài này chia thiết bị thành ba nhóm — ngắt, để, tuỳ — kèm việc cần làm trước khi đi và thứ tự bật lại khi về. Đây là bài thuộc chuỗi mẹo dùng điện an toàn, cùng chuỗi với tám dấu hiệu điện trong nhà đang có vấn đề.

Vì sao nhà không người ở lại đáng để ý

Nghe có vẻ ngược: nhà không ai dùng điện thì rủi ro phải thấp hơn chứ. Đúng là thấp hơn, nhưng có hai thứ đổi khác:

• Không ai phát hiện sớm. Mùi khét, tiếng rè, aptomat nhảy — ở nhà thì biết ngay. Nhà trống thì không ai thấy cho tới khi về.
• Thời gian dài hơn. Một chỗ tiếp xúc kém đang nóng dần, ở nhà thì chạy vài giờ mỗi ngày. Nhà trống mà thiết bị vẫn cắm thì nó chạy liên tục cả tuần.

Nên việc trước khi đi không phải để “cho chắc”, mà để bỏ bớt những thứ chạy không cần thiết trong lúc không ai nhìn.

Ba nhóm: ngắt, để, tuỳ

Bình nóng lạnh là thứ đáng ngắt nhất trong cả bảng: công suất lớn, đặt chỗ ẩm, và không có lý do nào để nó chạy khi nhà không ai tắm.

Ngắt thế nào cho đúng

Có ba cách, mức độ khác nhau:

1. Rút phích — áp dụng cho thiết bị cắm rời. Chắc chắn nhất, vì cắt hẳn đường điện tới thiết bị.
2. Gạt aptomat nhánh — áp dụng cho thiết bị đi dây cố định như bình nóng lạnh, bếp từ, điều hoà. Đây là lúc thấy giá trị của việc dán nhãn từng nhánh.
3. Gạt aptomat tổng — cắt cả nhà. Chỉ dùng khi không còn gì cần chạy.

Nhà không có nhãn nhánh thì phải thử từng cái, mất thời gian và dễ gạt nhầm. Dán nhãn là việc thợ làm trong mười phút lúc tới kiểm — nên nhờ làm luôn trong lần kiểm gần nhất.

Cách chia nhánh và lắp ở đâu thì xem bài lắp ở tủ tổng hay tủ nhánh.

Sáu việc trước khi đi

1. Rút phích nhóm NGẮT — đi một vòng từng phòng, không làm theo trí nhớ.
2. Gạt aptomat nhánh của bình nóng lạnh, bếp điện, điều hoà.
3. Kiểm tủ lạnh: còn dùng thì để nguyên và dọn bớt đồ dễ hỏng; không dùng thì dọn sạch, rút phích, mở hé cửa để không bị mốc.
4. Đóng van nước tổng nếu đi dài ngày. Không phải chuyện điện, nhưng rò nước vào chỗ có điện là cách hai sự cố gặp nhau.
5. Nhìn một vòng tủ điện — có mùi gì lạ không, có vết xém nào mới không, aptomat có cái nào đang ở vị trí giữa không.
6. Nhờ người quen ngó qua nếu đi trên một tuần, và cho họ biết aptomat tổng ở đâu.

Khi về — bật lại theo thứ tự

Bật lại tất cả cùng lúc không sai, nhưng bật theo thứ tự thì phát hiện được sự cố sớm hơn, vì biết đúng cái nào gây ra.

1. Mở cửa, thông thoáng nhà trước. Nếu có mùi khét thì ngửi thấy lúc này, trước khi đóng điện.
2. Đóng aptomat tổng. Chưa bật thiết bị gì.
3. Đóng từng aptomat nhánh, chờ vài giây giữa mỗi cái. Nhánh nào làm aptomat tổng nhảy thì đã khoanh được vùng ngay.
4. Bấm nút TEST trên thiết bị bảo vệ chống dòng rò — nhân lúc đang đứng ở tủ điện.
5. Cắm lại thiết bị, bắt đầu từ thứ nhẹ, cuối cùng mới tới nhóm sinh nhiệt.
6. Bình nóng lạnh bật sau cùng, và đứng gần nghe xem có tiếng lạ không trong vài phút đầu.

⛔ Aptomat nhảy ngay khi vừa đóng lại: không đóng lại lần thứ hai, thứ ba. Gạt xuống, để nguyên, gọi thợ. Đóng đi đóng lại nhiều lần là cách làm hỏng thêm cả thiết bị lẫn đường dây.

Nhà cho thuê và nhà trọ thì khác

Chủ nhà trọ không ngắt điện được khi người thuê về quê, vì mỗi phòng một người và lịch khác nhau. Việc đáng làm ở đây khác hẳn:

• Mỗi phòng một aptomat riêng, có nhãn rõ số phòng. Phòng trống thì ngắt đúng phòng đó.
• Dịp cả khu về quê — Tết, nghỉ dài — là lúc kiểm được tủ tổng mà không làm phiền ai.
• Nhắc người thuê rút phích thiết bị sinh nhiệt trước khi về quê. Một tin nhắn chung là đủ.

Phần đầy đủ về trách nhiệm chủ nhà ở bài an toàn điện cho nhà trọ.

Thứ ngắt điện cũng không giải quyết được

Ngắt điện xử lý rủi ro trong lúc đi vắng. Nó không xử lý được thứ đã hình thành từ trước và vẫn còn đó khi về.

Một chỗ tiếp xúc đã kém, một đoạn dây đã lão hoá trong tường ẩm, một thiết bị đã bắt đầu rò ra vỏ — ngắt điện một tuần không làm mấy thứ đó tốt lên. Bật lại là chúng tiếp tục từ chỗ cũ.

Và những thứ đó thuộc nhóm không phát ra dấu hiệu cho tới lúc muộn, nên không phát hiện được bằng cách nhìn tủ điện trước khi đi. Đó là chỗ của thiết bị theo dõi liên tục: bảo vệ điện giật cách ly cho nhóm dòng rò, hạn chế tia lửa điện cho nhóm hồ quang và tiếp xúc kém.

Việc làm được ngay và việc phải gọi thợ

Câu hỏi thường gặp

Đi hai ba ngày có cần làm gì không?

Mức tối thiểu đáng làm cả khi đi ngắn: rút phích thiết bị sinh nhiệt và ngắt bình nóng lạnh. Hai việc này mất một phút. Những việc còn lại hợp lý hơn khi đi từ một tuần trở lên.

Ngắt aptomat tổng có hại cho tủ lạnh không?

Tủ lạnh ngắt điện rồi bật lại thì không hỏng, nhưng đồ trong tủ hỏng. Nếu định ngắt tổng thì dọn hết đồ, rút phích tủ lạnh và mở hé cửa — tủ đóng kín mà không chạy sẽ bị mốc.

Có nên để một đèn sáng cho giống có người ở nhà không?

Dùng đèn LED công suất nhỏ với ổ cắm hẹn giờ thì được. ⛔ Không dùng đèn sợi đốt hoặc đèn halogen để sáng liên tục nhiều ngày — hai loại đó sinh nhiệt đáng kể.

Về nhà thấy aptomat đã nhảy sẵn thì làm gì?

Không đóng lại ngay. Rút hết phích thiết bị ở nhánh đó trước, rồi mới đóng aptomat. Đóng được và không nhảy lại nghĩa là vấn đề ở một thiết bị — cắm lại từng cái để tìm. Đóng vào nhảy ngay thì để nguyên và gọi thợ.

Nhà có camera thì phải để điện cả nhà à?

Không. Camera và modem thường ở một nhánh, hoặc cắm vào một ổ. Để đúng nhánh đó, ngắt các nhánh còn lại. Đây lại là lý do nên chia nhánh rõ và dán nhãn.

Đọc thêm: Lắp ở tủ tổng hay tủ nhánh · An toàn điện cho nhà trọ · Tám dấu hiệu điện trong nhà đang có vấn đề

MHHVIETNAM — phân phối thiết bị an toàn điện.
Ngăn điện giật – Chặn cháy lan; Điện an toàn, nhà bình an.