5 dấu hiệu ổ cắm trong nhà đang quá tải mà nhiều người bỏ qua

Trong nhà có một thứ ngày nào cũng dùng mà gần như không ai nhìn tới: cái ổ cắm. Nó nằm sát chân tường, bị tủ che, bị rèm phủ, cắm vào rút ra cả chục lần mỗi ngày. Đến lúc nó có chuyện thì thường đã muộn.

Bài này không bảo anh chị phải tháo ổ cắm ra xem. Chỉ là 5 dấu hiệu nhìn bằng mắt, ngửi bằng mũi, sờ bằng mu bàn tay — ai cũng kiểm được trong 5 phút, không cần động vào mạch điện.

Quá tải ổ cắm là gì, nói cho dễ hiểu

Hình dung sợi dây điện như ống nước. Ống to thì cho nước chảy nhiều, ống nhỏ mà ép chảy nhiều thì ống nóng lên. Điện cũng vậy: mỗi ổ cắm và đoạn dây sau nó chỉ chịu được một mức dòng nhất định. Cắm vượt mức đó, chỗ yếu nhất sẽ nóng trước.

Chỗ yếu nhất thường không phải sợi dây, mà là điểm tiếp xúc: chân phích với lá đồng trong ổ, đầu dây với vít bắt trong ổ. Tiếp xúc lỏng một chút thì điện trở tăng, điện trở tăng thì sinh nhiệt, nhiệt lại làm lá đồng giãn ra và lỏng thêm. Nó tự nuôi nhau như vậy, âm thầm, hàng tháng trời.

Điều đáng nói: kiểu nóng này thường không đủ để aptomat nhảy. Aptomat nhảy khi dòng vượt ngưỡng hoặc khi chập. Một mối tiếp xúc nóng ở ổ cắm vẫn có thể nằm trong ngưỡng cho phép, nên nó cứ nóng mà không có gì báo.

5 dấu hiệu nên để ý

1. Mặt ổ cắm ấm hoặc nóng khi sờ

Ổ cắm bình thường phải mát bằng tường. Rút phích ra, đưa mu bàn tay lại gần mặt nhựa — mu tay nhạy với nhiệt hơn lòng bàn tay. Thấy âm ấm là đã đáng chú ý. Thấy nóng tới mức không muốn chạm lâu là phải xử lý ngay.

Kiểm tra lúc nào cho đúng: sau khi thiết bị công suất lớn chạy được 15–20 phút — ấm siêu tốc, bếp từ, máy sấy tóc, điều hòa, máy giặt nước nóng.

2. Vết ố vàng, xám hoặc đen quanh lỗ cắm

Nhựa trắng bị nhiệt lâu ngày sẽ ngả vàng, rồi nâu, rồi đen. Vết ố thường hình vòng cung ngay sát hai lỗ cắm, hoặc chảy xuống phía dưới. Nhiều người tưởng là bẩn nên lau — lau không hết, vì đó là nhựa đã biến màu.

Vết ố vàng là dấu hiệu đã nóng trong thời gian dài, không phải mới hôm qua.

3. Mùi khét nhựa thoáng qua

Mùi này rất đặc trưng: hăng, ngai ngái, giống mùi nhựa gần lửa, thoáng một cái rồi mất. Nó hay xuất hiện lúc bật thiết bị công suất lớn. Vì thoáng qua nên ai cũng nghĩ mình ngửi nhầm.

Nguyên tắc: ngửi thấy mùi khét mà không tìm ra nguồn từ bếp núc, thì coi là dấu hiệu điện. Ngắt aptomat nhánh khu vực đó rồi gọi thợ.

4. Phích cắm lỏng, phải lắc hoặc chèn mới có điện

Lá đồng trong ổ cắm có độ đàn hồi. Cắm rút nhiều năm, hoặc bị nóng, nó mất đàn hồi và không kẹp chặt chân phích nữa. Lúc đó tiếp xúc chỉ còn một điểm nhỏ — đúng kiểu sinh nhiệt nói ở trên.

Biểu hiện quen thuộc: phích tự tụt ra, phải đẩy vào mới chạy, phải kê giấy hay que tăm cho chặt. Kê giấy là cách làm nguy hiểm nhất trong các cách — nó giấu triệu chứng đi, trong khi chỗ tiếp xúc vẫn nóng.

5. Aptomat nhánh hay nhảy vào giờ cao điểm

Aptomat nhảy đúng lúc bật thêm điều hòa, đúng giờ nấu cơm, đúng lúc cắm máy sấy — đó là nó đang làm đúng việc: báo rằng nhánh này đang gánh quá mức.

Việc không nên làm là thay aptomat lên cỡ lớn hơn cho “đỡ nhảy”. Dây trong tường vẫn là dây cũ. Nâng aptomat chỉ là tháo cái chuông báo đi vì nó kêu to.

Thấy dấu hiệu rồi thì làm gì — 3 việc an toàn

1. Rút bớt tải khỏi ổ đó ngay. Chuyển thiết bị công suất lớn sang ổ khác, khác nhánh càng tốt. Riêng thiết bị sinh nhiệt (ấm, bếp, máy sấy, bình nóng lạnh) nên cắm thẳng vào ổ trên tường, không qua ổ kéo dài.
2. Ngắt aptomat nhánh của khu vực đó nếu có mùi khét hoặc ổ nóng rõ, rồi mới gọi thợ. Ngắt aptomat là thao tác bên ngoài, không phải động vào mạch.
3. Chụp ảnh lại vết ố, vị trí ổ, các thiết bị đang cắm. Thợ nhìn ảnh sẽ đoán được nguyên nhân nhanh hơn nhiều.

Việc phải để thợ có chuyên môn làm

Mọi thao tác từ đây trở đi đều là mở ra, chạm vào dây, đo đạc — phải do thợ điện làm, sau khi đã cắt điện và kiểm tra lại bằng bút thử:

• Tháo mặt ổ cắm, siết lại đầu dây, thay ổ đã ố hoặc mất đàn hồi.
• Đo dòng thực tế trên nhánh bằng ampe kìm, đối chiếu với tiết diện dây và cỡ aptomat.
• Soát lại cách chia nhánh — bếp, điều hòa, bình nóng lạnh nên có nhánh riêng.
• Kiểm tra thiết bị bảo vệ: aptomat chống dòng rò, thiết bị hỗ trợ bảo vệ chống điện giật, thiết bị phát hiện tia lửa điện. Những thứ này lắp đặt và chỉnh định đều cần người có nghề.

Phòng từ đầu: vài thói quen đổi được ngay hôm nay

• Không cắm chồng ổ kéo dài vào ổ kéo dài. Mỗi lần nối là thêm một điểm tiếp xúc có thể lỏng.
• Thiết bị sinh nhiệt đi một mình. Ấm siêu tốc và bếp từ không nên dùng chung ổ với thứ khác.
• Không để ổ cắm sau tủ, sau giường, dưới rèm. Nhiệt không thoát được, mà có cháy xém cũng không ai nhìn thấy.
• Ổ kéo dài phải có vỏ dày, dây đủ tiết diện, có aptomat hoặc cầu chì. Loại dây mỏng bán vỉa hè là nơi hay bắt đầu nhất.
• Mỗi tháng 5 phút. Đi một vòng, sờ mu tay vào các ổ hay dùng, nhìn màu nhựa quanh lỗ cắm. Chỉ vậy thôi.

Câu hỏi thường gặp

Ổ cắm ấm nhẹ có sao không?

Ấm nhẹ khi đang chạy thiết bị lớn thì chưa phải báo động, nhưng phải theo dõi. Nếu lần sau ấm hơn, hoặc kèm thêm một dấu hiệu nữa trong 5 dấu hiệu trên, thì gọi thợ. Ổ cắm mát là bình thường, ấm là cần để ý, nóng là phải xử lý.

Thay ổ cắm xịn hơn là hết nóng phải không?

Không chắc. Nếu nguyên nhân là nhánh điện gánh quá nhiều hoặc dây quá nhỏ, thay ổ mới chỉ làm triệu chứng biến mất một thời gian. Phải đo dòng thực tế mới biết gốc nằm ở đâu.

Nhà mới xây hai năm thì chưa cần lo chứ?

Tuổi nhà không quyết định. Quyết định là chất lượng siết đầu dây lúc thi công và số thiết bị đã cắm thêm từ ngày dọn vào. Nhiều nhà mới phát sinh vấn đề vì sau khi ở mới mua thêm điều hòa, bình nóng lạnh, bếp từ mà không chia thêm nhánh.

Aptomat chống giật có báo được chuyện ổ cắm nóng không?

Không. Thiết bị chống dòng rò làm việc khi có dòng rò xuống đất. Mối tiếp xúc nóng do lỏng không tạo dòng rò, nên nó không nhận ra. Đây là lý do có nhà lắp đủ thiết bị bảo vệ mà vẫn gặp sự cố khởi đầu từ ổ cắm.

Đọc thêm: Kiến thức an toàn điện — 131 bài hướng dẫn

Điện lực lo tới công tơ. Sau công tơ là việc của nhà mình. Năm phút mỗi tháng đi sờ lại mấy cái ổ cắm là việc ít tốn kém nhưng đáng làm trong các việc liên quan đến an toàn điện. MHHVIETNAM — phân phối thiết bị an toàn điện.