Ổ cắm và dây nối dài: dùng sao cho không quá tải

Ổ cắm kéo dài là thứ gần như nhà nào cũng có, và cũng là thứ ít ai đọc thông số trước khi dùng. Người ta mua một cái sáu lỗ vì cần sáu lỗ, chứ không vì nó chịu được bao nhiêu.

Nhưng ổ cắm kéo dài không nhân thêm điện. Nó chỉ chia một đường dây ra thành nhiều lỗ. Tổng công suất cắm vào đó vẫn phải nằm trong mức mà một ổ trên tường chịu được.

Bài này nói cách tính nhanh để biết mình có đang quá tải không, một lỗi hay gặp mà ít ai biết, và ba kiểu dùng sai thường thấy. Đây là bài thuộc chuỗi mẹo dùng điện an toàn, cùng chuỗi với bài tám dấu hiệu điện trong nhà đang có vấn đề.

Ổ cắm kéo dài không nhân thêm điện

Một ổ cắm trên tường được đi dây theo một nhánh nhất định. Nhánh đó có aptomat riêng, và dây của nó có tiết diện nhất định. Cắm ổ kéo dài vào rồi cắm sáu thiết bị vào ổ kéo dài, thì toàn bộ sáu thiết bị đó vẫn đi qua đúng một sợi dây ban đầu.

Chỗ chịu nhiều nhất không phải sợi dây — dây thường còn dư. Chỗ chịu nhiều nhất là điểm tiếp xúc giữa phích của ổ kéo dài và lỗ ổ cắm trên tường. Toàn bộ dòng điện của sáu thiết bị dồn qua hai lá đồng nhỏ ở đó.

Cắm thêm một ổ kéo dài vào ổ kéo dài thì thành hai điểm tiếp xúc nối tiếp nhau — chỗ nào yếu hơn sẽ nóng trước. Đây là kiểu dùng cần tránh, không phải vì “nghe nói là không nên” mà vì có cơ chế rõ ràng.

Cách tính nhanh: cộng oát rồi chia 220

Không cần đồng hồ đo. Nhìn nhãn từng thiết bị, lấy số oát (W), cộng lại, chia cho 220 là ra số ampe đang dùng.

Ví dụ: ấm siêu tốc 1.500 W, nồi cơm 700 W, lò vi sóng 1.000 W. Tổng 3.200 W, chia 220 ra khoảng 14,5 A. Ổ cắm kéo dài phổ thông thường ghi 10 A hoặc 16 A — nên trường hợp này đã vượt loại 10 A.

Mấy con số đáng nhớ

Quy tắc đơn giản để không phải tính: mỗi ổ kéo dài chỉ nên có một thiết bị sinh nhiệt. Ấm, bàn là, bếp điện, máy sấy, bình nóng lạnh — đó là nhóm sinh nhiệt. Hai thứ trong nhóm đó cắm cùng một ổ kéo dài là đã sát ngưỡng.

Ngược lại, tivi cộng laptop cộng mấy cục sạc thì cắm chung thoải mái — cộng cả lại chưa tới một phần mười một cái ấm.

Cuộn dây chưa xả hết — lỗi ít ai biết

Đây là lỗi đáng nói nhất trong cả bài, vì nó không có vẻ gì là lỗi.

Dây điện cuộn tròn để nguyên trong cuộn rồi cắm thiết bị công suất lớn vào: dây sinh nhiệt như bình thường, nhưng nhiệt không toả ra được vì các vòng dây bọc lẫn nhau. Phần giữa cuộn nóng nhất và cũng là phần không ai nhìn thấy.

Cùng một sợi dây, xả thẳng ra sàn thì mát, để nguyên trong cuộn thì có thể nóng tới mức vỏ nhựa mềm. Dây càng dài, cuộn càng dày, càng rõ.

Việc cần làm: xả thẳng dây ra trước khi cắm thiết bị sinh nhiệt. Dùng tạm cho đèn, cho sạc thì không sao. Nhưng ấm, máy sấy, bếp điện thì xả hẳn.

Ba kiểu dùng sai thường thấy

1. Ổ cắm nằm dưới sàn chỗ hay đi lại

Ổ kéo dài để sàn bị chân đạp, bị kéo căng, bị nước lau nhà vào. Ba thứ đó làm chỗ nối trong ổ lỏng dần. Lỏng dần thì nóng dần — đúng vòng lặp đã nói ở bài tám dấu hiệu.

Nếu buộc phải để sàn thì chọn chỗ sát tường, sau đồ nội thất, không nằm trên đường đi và không nằm chỗ lau nước.

2. Phích cắm không khít, phải lắc mới có điện

Phích lỏng nghĩa là diện tích tiếp xúc nhỏ. Thiết bị vẫn chạy nên ít ai đổi. Nhưng chính chỗ lỏng đó là nơi sinh nhiệt, và sinh nhiệt ngay trong hộp nhựa kín.

Dấu hiệu: cắm vào phải đẩy đi đẩy lại · thiết bị chập chờn khi chạm vào dây · lỗ ổ cắm rộng hơn hẳn các lỗ khác. Gặp mấy dấu hiệu này thì đổi ổ, giá một ổ cắm rẻ hơn nhiều so với hậu quả.

3. Ổ kéo dài rẻ dùng cho thiết bị nặng

Ổ cắm kéo dài loại mỏng, dây nhỏ, không ghi thông số — dùng cho đèn bàn và sạc thì được. Cắm bình nóng lạnh hay bếp điện vào thì phần dây và phần tiếp điểm bên trong không được thiết kế cho mức đó.

Cách kiểm nhanh: xem trên thân ổ có ghi số ampe và tiết diện dây không. Không ghi gì thì mặc định coi là loại nhẹ.

Phòng trọ là nơi gặp cả ba lỗi này nhiều nhất, vì số ổ cắm có sẵn thường ít hơn số thiết bị. Phần riêng cho nhà trọ nằm ở bài an toàn điện cho nhà trọ.

Thứ dùng ổ cắm đúng cách cũng không chặn được

Mọi mẹo ở trên nhắm vào quá tải và tiếp xúc kém — hai thứ sinh nhiệt. Có hai thứ khác mà cách dùng không giải quyết được:

• Dòng rò qua người. Ổ cắm đúng tải, dây xả thẳng, phích khít — vẫn không ngăn được việc một thiết bị bị rò ra vỏ và người chạm vào. Dòng rò ở mức gây nguy hiểm cho người quá nhỏ để làm nóng dây hay làm aptomat quá dòng phản ứng.
• Hồ quang ở chỗ nối kín. Nằm trong hộp nối hoặc trong tường, không nhìn thấy, không nghe thấy từ ngoài.

Hai nhóm này cần thiết bị theo dõi liên tục, không phải cách dùng. Thiết bị bảo vệ điện giật cách ly theo dõi dòng rò và hỗ trợ giảm thiểu nguy cơ điện giật trong môi trường cách ly — tức khi người đi dép, đứng trên sàn nhựa hoặc sàn gỗ, không chạm trực tiếp nền đất. Nhóm hạn chế tia lửa điện nhắm vào hồ quang và tiếp xúc kém.

Phân biệt từng loại thì xem bài chống giật, chống rò, hồ quang, quá tải khác nhau thế nào.

Việc làm được ngay và việc phải gọi thợ

⛔ Ba việc không nên làm trong mọi trường hợp: cắm ổ kéo dài vào ổ kéo dài · tự thay dây của ổ cắm kéo dài bằng dây nhỏ hơn · dùng ổ cắm có vết xém với lý do “vẫn chạy bình thường”.

Câu hỏi thường gặp

Ổ cắm kéo dài có công tắc và đèn báo thì an toàn hơn không?

Công tắc tiện, nhưng không làm tăng khả năng chịu tải. Số ampe ghi trên thân ổ mới là thứ quyết định. Một ổ có công tắc ghi 10 A vẫn chỉ chịu 10 A.

Có nên rút phích ra khi không dùng?

Với thiết bị sinh nhiệt thì nên — ấm, bàn là, máy sấy. Với tivi, tủ lạnh, modem thì không cần, và tủ lạnh thì không nên rút. Điều đáng làm hơn là rút những thứ cắm mà cả tháng không dùng.

Ổ cắm có chống giật tích hợp thì có cần thiết bị trong tủ điện nữa không?

Ổ cắm loại đó bảo vệ cho đúng thiết bị cắm vào nó. Những ổ khác, đường dây trong tường, và thiết bị đi dây cố định như bình nóng lạnh thì nằm ngoài phạm vi. Hai thứ không thay nhau được.

Bao nhiêu thiết bị trên một ổ kéo dài là nhiều?

Số lượng không quyết định, tổng công suất mới quyết định. Sáu cục sạc điện thoại thì nhẹ hơn một cái ấm. Cách nhớ: một thiết bị sinh nhiệt trên một ổ kéo dài.

Dây dài hơn thì có yếu hơn không?

Có, nhưng ở mức nhỏ với chiều dài trong nhà. Vấn đề của dây dài trong thực tế là nó hay bị để nguyên trong cuộn — và đó mới là chỗ sinh nhiệt thật.

Đọc thêm: Tám dấu hiệu điện trong nhà đang có vấn đề · An toàn điện cho nhà trọ · Chống giật, chống rò, hồ quang, quá tải khác nhau thế nào

MHHVIETNAM — phân phối thiết bị an toàn điện.
Ngăn điện giật – Chặn cháy lan; Điện an toàn, nhà bình an.