MHH VIETNAM - GIẢI PHÁP AN TOÀN ĐIỆN 
Quá tải điện trong xưởng giấy chạy 24/24: dấu hiệu và cách khắc phục
Quá tải điện hiếm khi báo trước bằng một tiếng nổ. Nó báo bằng những thứ nhỏ nhặt mà ai cũng bỏ qua: aptomat nhảy lúc chiều, vỏ dây hơi đổi màu, tủ điện nóng hơn mọi khi. Với xưởng giấy chạy nhiều ca, những dấu hiệu đó tích lại theo tháng.
Bài này giải thích quá tải điện là gì, vì sao máy chạy liên tục làm vấn đề nặng thêm, cách khắc phục quá tải điện theo thứ tự ưu tiên, và khi nào thì cần thêm thiết bị giám sát.
Quá tải điện là gì?
Quá tải là khi dòng điện chạy qua dây dẫn hoặc thiết bị lớn hơn giá trị nó được thiết kế để chịu lâu dài. Khác với ngắn mạch — vốn xảy ra tức thì và dòng rất lớn — quá tải thường chỉ vượt ngưỡng một ít nhưng kéo dài.
Hệ quả không phải là cháy ngay, mà là nhiệt. Dòng tăng thì nhiệt sinh ra trên dây tăng theo bình phương: dòng tăng 20%, nhiệt sinh ra tăng khoảng 44%. Nhiệt đó làm vỏ cách điện lão hoá — cứng lại, giòn, nứt. Quá trình này mất hàng tháng và không nhìn thấy từ bên ngoài cho tới khi vỏ dây nứt thật.
Vì sao máy chạy 24/24 làm quá tải nặng hơn
Dây không có thời gian nguội
Dòng định mức ghi trên dây được tính với giả định có chu kỳ nghỉ và có đối lưu không khí. Xưởng chạy ba ca thì giả định đó không còn. Cùng một dòng điện, dây trong xưởng chạy liên tục sẽ nóng hơn dây trong xưởng chạy một ca.
Bó nhiều cáp sát nhau làm giảm khả năng tải
Khi nhiều cáp mang tải bó chung trong một máng, mỗi sợi toả nhiệt vào sợi bên cạnh. Khả năng tải thực tế của cả bó thấp hơn con số ghi cho một sợi đi riêng. Xưởng mở rộng dần, cáp mới cứ bó thêm vào máng cũ — đây là chỗ sai phổ biến nhất.
Bụi giấy làm hỏng tản nhiệt
Một lớp bụi mỏng trên vỏ cáp và trong tủ điện hoạt động như chăn giữ nhiệt. Cùng tải, cùng dây, tủ bẩn chạy nóng hơn tủ sạch.
Dòng khởi động của động cơ
Động cơ khởi động trực tiếp rút dòng gấp nhiều lần dòng chạy ổn định, trong vài giây. Xưởng có nhiều động cơ khởi động lệch nhau liên tục thì tủ tổng chịu những cú giật dòng lặp đi lặp lại.
Bảy dấu hiệu xưởng đang quá tải
- Aptomat nhảy lặp lại vào cùng khung giờ — thường là khi chạy đủ máy. Đây là tín hiệu rõ nhất, và cũng là tín hiệu hay bị xử lý sai nhất.
- Đèn tối đi khi máy lớn khởi động — sụt áp, dấu hiệu dây hoặc nguồn không đủ.
- Vỏ dây đổi màu, ngả nâu hoặc hơi dính tay.
- Tủ điện nóng khi sờ vào mặt ngoài.
- Mùi khét nhẹ, kiểu mùi nhựa nóng, xuất hiện rồi hết.
- Ổ cắm hoặc đầu nối bị ám vàng, đen quanh chân tiếp xúc.
- Động cơ nóng hơn bình thường, kêu khác, hoặc bị nhảy nhiệt.
⛔ Sai lầm nguy hiểm nhất: thay aptomat lớn hơn
Aptomat nhảy nhiều lần, cách xử lý hay gặp nhất là thay con lớn hơn cho đỡ phiền. Đây là cách làm đổi một phiền toái lấy một rủi ro.
Aptomat không phải là nguyên nhân. Nó là cái đang bảo vệ sợi dây phía sau nó. Nâng aptomat từ 63A lên 100A mà vẫn giữ nguyên sợi dây được tính cho 63A, thì từ giờ dây có thể mang 100A mà không gì cắt nữa. Nhiệt đi thẳng vào vỏ cách điện.
Chỉ được nâng aptomat sau khi đã nâng tiết diện dây và kiểm tra lại toàn tuyến.
Cách khắc phục quá tải điện, theo thứ tự
Bước 1 — Đếm lại tải thật
Liệt kê mọi thiết bị đang đấu vào từng nhánh, lấy công suất trên nhãn máy, cộng lại. So với dòng định mức của aptomat nhánh đó và tiết diện dây. Xưởng nào mở rộng dần cũng sẽ tìm ra ít nhất một nhánh lệch.
Bước 2 — Đo dòng thực tế lúc tải nặng nhất
Dùng ampe kìm kẹp vòng qua từng pha, đo vào lúc chạy đủ máy. Con số trên nhãn là lý thuyết; con số đo được mới là thứ dây đang chịu. Đo cả ba pha để biết tải có lệch pha không — lệch pha làm dây trung tính mang dòng lớn bất ngờ.
Bước 3 — Đo nhiệt tại các đầu nối
Dùng súng đo nhiệt hồng ngoại quét dọc hàng aptomat và cầu đấu khi máy đang chạy. So sánh các đầu cùng loại, cùng tải với nhau: đầu nào nóng hơn hẳn phần còn lại là đầu lỏng hoặc đầu đang mang quá tải.
Bước 4 — Chia lại tải
Tách nhóm động cơ lớn ra nhánh riêng. Rải tải cho ba pha cân nhau. Tránh bó cáp mang tải nặng chung máng với nhau.
Bước 5 — Giãn thời điểm khởi động
Không cho các động cơ lớn khởi động cùng lúc đầu ca. Chỉ cần lệch nhau vài chục giây là đỉnh dòng giảm rõ.
Bước 6 — Làm sạch tủ định kỳ
Với xưởng giấy, bụi xơ là thứ phải dọn theo lịch, không phải dọn khi nhớ ra.
Khi nào cần thiết bị giám sát liên tục
Bốn bước đo ở trên là ảnh chụp tại một thời điểm. Vấn đề là quá tải trong xưởng giấy thường xuất hiện theo ca, theo đơn hàng, theo mùa — đúng lúc không ai cầm đồng hồ đứng đó.
Đây là lúc cần một thiết bị nằm luôn trong tủ và đọc số liên tục. MHHVIETNAM nhập khẩu và phân phối hai model 3 pha 125A có màn hình hiển thị tại chỗ. Thông số theo catalog nhà sản xuất:
- NMHH-3P125A-PT — AC 380V, 125A, tải < 60 kW. Màn hình hiển thị dòng điện, công suất, điện áp, nhiệt độ, dòng rò. Dải điều chỉnh dòng rò 1–100 mA.
- DLMHH-3P125A-PT — AC 380V, 125A, tải < 60 kW. Cảnh báo quá nhiệt trong dải 40°C – 110°C, hiển thị điện áp từng pha và lưu lịch sử lỗi — xem lại được chuyện đã xảy ra lúc không có ai trực.
⚠️ Nói rõ giới hạn: thiết bị hỗ trợ giảm thiểu nguy cơ, cho người vận hành nhìn thấy số thay vì đoán. Nó không thay thế việc nâng tiết diện dây hay chia lại tải. Dây sai thì vẫn phải sửa dây.
Câu hỏi hay gặp
Quá tải điện nhảy CB có phải là hỏng CB không?
Thường là không. CB nhảy nghĩa là nó đang làm đúng việc. Phải đi tìm nguyên nhân phía sau, không phải thay CB.
Đo dòng bao nhiêu thì gọi là quá tải?
Không có một con số chung. Phải so với dòng định mức của chính sợi dây và thiết bị đó, có xét điều kiện lắp đặt (bó chung, nhiệt độ môi trường, chạy liên tục). Dòng đo được bằng 80% định mức mà chạy 24/24 trong môi trường nóng thì vẫn cần xem lại.
Xưởng nhỏ có cần làm hết các bước này không?
Hai bước đầu — đếm tải và đo dòng — nên làm với mọi quy mô. Chúng không tốn gì ngoài thời gian.
Muốn biết nhánh nào của xưởng đang quá tải?
Gửi cho bên em danh sách máy đang dùng kèm công suất và dòng định mức các aptomat trong tủ. Bên em tính giúp nhánh nào đang vượt, nhánh nào cần tách, và nếu cần giám sát liên tục thì model nào hợp với dòng định mức tủ của anh chị.
Đọc tiếp: An toàn điện làng nghề giấy Bắc Ninh · 9 lỗi tủ điện nhà xưởng · Cháy xưởng giấy mất những gì
MHHVIETNAM — nhập khẩu và phân phối thiết bị an toàn điện.
Ngăn điện giật – Chặn cháy lan; Điện an toàn, nhà bình an.
